මෝදර මරිවැල්ලට ගොඩ බෑ ලංකාවේ පළමු දුම්රිය ඇන්ජිම

 මෝදර මරිවැල්ලට ගොඩ බෑ ලංකාවේ පළමු දුම්රිය ඇන්ජිම

============================================

දුම්රිය නවත්වන්නේ රාගම, ගම්පහ, වේයන්ගොඩ, මීරිගම, පොල්ගහවෙල, රඹුක්කන, ඉහළ කෝට්ටේ, කඩුගන්නාව, පිළිමතලාව, පේරාදෙණිය හන්දිය, මහනුවර, ගෙලිඔය, ගම්පොළ, උලපනේ, නාවලපිටිය, නාවලපිටියේ සිට ඇති සෑම දුම්රිය ස්ථානයකම නවත්වනවා ඇත.

ඒ ඔබට හුරුපුරුදු හඬකි. ජීවිත ගමනේ බොහොමයක් මතකයන්ට පණ දෙන සොඳුරු දුම්රියේ ගමන කොළඹින් ඇරඹී අඹේපුස්සෙන් නොනැවතී දිගු ගමනක යෙදී ඇත.

ඒ දිගු ගමනේදී නොයෙකුත් ගමන් බිමන් දුම්රියෙන් යනෙන ඔබ අපූරු මතක අහුරක් රැගෙන අතරමැදින් බැස යන විට දුම්රියේ ආරම්භක සහ අවසාන කාල සටහන ගැන හොඳින් දැන සිටියද අතීතයේදී දුම්රිය ලංකාවට ගොඩබැස්සුවේ කොතනින්ද යන්න දැන සිටියාද?

පසුගිය කාලයේ අපි හෙන්රි වෝඩ් ආණ්ඩුකාරවරයා පස් පිඩැල්ල කපමින් ඇරඹි දුම්රිය ගමන, ඒ දුම්රිය මග ඉදිවීමේදී ඇති වූ ගැටලු, සිදු වූ ඛේදවාචක පිළිබඳ මෙන්ම ලංකාවට පැමිණි විශාලතම ගැරට් ඇන්ජිම පිළිබඳ අප ඔබ දැනුම්වත් ක​ෙළමු. එවැනි අපූරු කතා රැසකට අරුත් සැපයූ දුම්රිය ලංකාවට රැගෙන ආවේ කිනම් නැවකද?

බරසාර දුම්රිය ඇන්ජිම මරදානට ගෙන ආවේ කොහොමද? ලංකාවට ගෙනා ප්‍රථම ඇන්ජිමේ වතගොත මොනවාද? වෙනස් වු කොළොම්තොට නොවෙනස් වු පළමු ස්ටේශමේ වගතුග සොයා ඉරිදා ලංකාදීප අපි අතීතයට පිය නැඟුවෙමු.

දුම්රිය ගැන කතා කිරීමේදි කොළඹ යනු උපප්‍රධාන මාතෘකාවකි. අද මෙන් දියුණු නොවූ වටපිටාවකදී දුම්රිය සමග පිබිදුණු කොළඹ අද මෙන් සත් මහල් ප්‍රාසාද ඉදිවී තිබුණේ නැත.

විනාඩියෙන් විනාඩිය ගමනේ යෙදවූ රේස් දුවන බස් සේවාවන් මෙන්ම අද මෙන් අස්සෙන් මුල්ලෙන් රිංගා මාර්ගය පුරා වෙට්ටු දාන ත්‍රිරෝද රථද නොවීය.

ගමනාගමනය කෙතරම් දුෂ්කර වීද යත් පැවසුවහොත් එකල වතුකරයේ වැවෙන බෝග කොළඹට රැගෙන ආවේ බර කරත්ත මගිනි.

එසේ බර කරත්තයකින් අස්වැන්න කොළඹට රැගෙන ඒම දින පහළොවක් දහ අටක් පමණ කාලයක් ගතවන වෙහෙසකර ක්‍රියාවලියකි.

කාර්යාල, කර්මාන්ත, සීත කාමර, සුඛෝපභෝගී වාහන නොවූ වටපිටාවකදී ගැල් කරත්ත, අශ්ව කරත්ත මගින් මෙන්ම ගමනාගමනය සැතපුම් ගණන් ඇවිද යමින් සපුරා ගන්නා යුගයකි.

ඉපැරණි සංරක්ෂිත පොත්පත්වල සඳහන්වන ආකාරයට එකල ​ෙකාළඹත් මහනුවරත් යා කරමින් ගමනාගමන පහසුකම් සැලසූ බර කරත්ත සංඛ්‍යාව හැත්තෑනවදහසකි (79000).

කොළඹ නගරයේ වැදගත්ම සමය ලෙස බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමය හඳුන්වාදිය හැක.

කොළඹ නගරයක් බවට පත්වන්නේ 1883 වර්ෂයේදීය. කොළොම්තොට නව පිබිදීමත් සමග කොළඹ කේන්ද්‍ර කරගත් මහාමාර්ග, දුම්රිය මාර්ග ජාලයක් බිහි වෙමින් පැවතුණ යුගයකි. 1820 වර්ෂයේ කොළඹ-මහනුවර මාර්ගය ඉදිවීමත් 1850 වර්ෂයේ කොළඹ-අඹේපුස්ස දුම්රිය මග ඉදිවීමත් සමග කොළඹ කේන්ඳ්‍ර කර ගත් වෙ​ෙළඳ රටාවක් වර්ධනය වන්නට විය.

ඒ අනුව ධීවර වරායක් ලෙස තිබූ කොළඹ වරාය 1886 වර්ෂයේ දිවයිනේ ප්‍රධාන වරායක් ලෙස සංවර්ධනය කිරීමට බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරුන් විසින් පියවර ගනු ලැබිණ.

කොළඹ නාගරීකරණය වූ වර්ෂයන් හා සැසැඳීමේදී හෙන්රි වෝඩ් ආණ්ඩුකාරවරයා පළමු පස් පිඩැල්ල කපමින් කොළඹ සිට අඹේපුස්සට දුම්රිය මග ඉදිකිරීම අරඹන්නේ 1850 වර්ෂයේදීය. ප්‍රථම දුම්රිය ගමන සිදුවන්නේ 1864 වර්ෂයේදීය. එමෙන්ම කොළඹ පැවති ධීවර වෙ​ෙළ​​​​ඳ වරාය වැඩි පහසුකම් සහිත රටේ ප්‍රධාන වරායක් බවට පත් කිරීම කෙරෙහි බ්‍රිතාන්‍යයන්ගේ අවධානය යොමුවන්නේ 1886 වර්ෂයේදීය.

කොළඹ තිබූ ධීවර වරාය ප්‍රධාන වරායක් ලෙස සංවර්ධනය ඇරඹෙනුයේ ප්‍රථම දුම්රිය ගමනට වසර 22කට පසුව නම් ලංකාවට ගෙනා ප්‍රථම දුම්රිය ඇන්ජිම වන ලියෝ පොල්ඩ් නො 1 එන්ජිම 1864 වර්ෂයේ කොළඹට ගොඩ බැස්සුවේ කොතැනින්ද?

මේ සම්බන්ධයෙන් විවිධ අනුමාන විවිධ මත රාශියකි. නාගරීකකරණය නොවූ සමාජ වටපිටාවක් පැවතුණද ලක්රිවි කිරණ, ලක්මිණි පහන, ටයිම්ස් ඔෆ් සිලෝන් එවකට පළ වූ පුවත්පත් විය. ජාතික ලේඛනාරක්ෂක මණඩලයේ අදටත් ආරක්ෂිතව පවතින 1864 ජනවාරි 14 පළවූ සංරක්ෂිත පුවත්පත් වාර්තාවන්හි සටහන් පරිදි ප්‍රථම දුම්රිය එන්ජිම ලෙස සැලකෙන බ්‍රිතාන්‍යයේ ස්ටීවන්සන් ලෝකොමෝටිව් සමාගම විසින් නිෂ්පාදිත ලියෝ පොල්ඩ් නො 1 එන්ජිම මෙරටට ගොඩබස්සවා ඇත්තේ මෝදර මරිවැල්ල නම් ප්‍රදේශයෙනි. පාමුස්ටන් නම් නැවක පටවාගෙන විත් ඇති මෙම ඇංජිම මරි වැල්ලෙන් ගොඩබස්සවා අලි ඇතුන් හතරදෙනෙකු ලවා අද්දවමින් මරදානට රැගෙන ආ බව එහි සඳහන්ව ඇත.

එදා මරිවැල්ල ලෙස හැඳින්වූ කොළඹ මෝදර ප්‍රදේශයේ ධීවර වරායේ කිසිදු සලකුණක් අද දක්නට නොමැති අතර අනුමාන වශයෙන් එදා මරිවැල්ල අද ඔබ හඳුනා ගන්නේ කොළඹ වරායේ විජය කුමාර ජැටිය ලෙස බව පැවසේ.

අතීතයේ සොයා ගිය තොරතුරුවලින් අනුමාන සාධකයන්ට අනුව මෝදර මරිවැල්ලෙන් එන්ජිම ගොඩ බස්සවා ඇත්තේ ටොන් 40ක බරක් දැරිය හැකි පාරුවකට වන අතර එන්ජිමේ රෝද ගලවා බර අඩු කරමින් රැගෙන ආ බවද පැවසේ.

අද මෙන් දියුණු වරාය පහසුකම් නොමැති වෙරළ මායිමට නැවක් ගෙන ඒම කළ නොහැකි පසුබිමකි. එහි තිබුණේ එවකට එතරම් බරසාර යන්ත්‍රයක් මුහුදු මගින් මෙරටට ගෙනා පළමු සහ එකම අවස්ථාව එම එන්ජිම ගොඩ බැස්ස වූ අවස්ථාව බවද සැලකේ.

දුම්රිය එංජිම රැගෙන නැවකට ගොඩබිමට ඒමට නොහැකි පසුබිමකදී සුදු ආණ්ඩුකාරවරු එංජිම ආරක්ෂිතව ගෙඩට ගෙන ඒමේ ක්‍රමවේදයක් ලෙස එම පාරු ක්‍රමය යොදාගත් බව අනුමාන කෙරේ.

එදා අද මෙන් දොඹකර හෝ නවීන ක්‍රමෝපායන් නොවීය. බර ඇදීමේ කාර්යයේ වැඩි දායකත්වයක් පැවතුණේ අලි ඇතුන් සතුවය. මරි වැල්ලෙන් ගොඩ බට දුම්රිය එන්ජිම මරදානට රැගෙන යා​ෙම් දුෂ්කරක්‍රියාව පහසුකරවීමට අලි ඇතුන් දායක වී ඇත.

ස්ටීවන්සන් ලෝකොමෝටිව් සමාගම විසින් නිපදවා ඇති බව කියන 1263 වැනි එන්ජිම වන මෙම එන්ජිම හැඳින්නුවේ ලියෝ පෝල්ඩ් නොම්මර 1 ලෙසය.

ඉදිරිපස රෝද හතරකුත් පසුපස රෝද හතරකුත් වන සේ රෝද අටකින් සමන්විත ඇන්ජිමේ ටොන් හතරහාමාරක ගල්අඟුරු ටෙන්ඩරයක් (වැගනයක්) දැකගත හැක.

ඇන්ජිමේ මුළු දිග ආසන්න වශයෙන් අඩි විස්සකි. මෙහි රෝද සැකැස්ම සම්මත ක්‍රමයට සටහන් කරන විට 4-4-0 අාකාරයක් ගනී.

එනම් ඉදිරිපස රෝද හෙවත් leading carrying wheels හතරකුත් එළවුම් රෝද හෙවත් Driving wheels හතරකුත් වශයෙනි. එන්ජිමේ මුළු රෝද සංඛ්‍යාව අටක් වන අතර එලවුම් රෝදයක විශ්කම්භය අඩි පහකි.

මෙහි සිලින්ඩර දෙකක් පිහිටි අතර ඒවා වර්තමානයේ ඔබ දැක ඇති වාෂ්ප ඇන්ජින් මෙන් පිටතින් දැකිය නොහැක. එම සිලින්ඩර් බොයිලේරුවට පහළින් රෝදවලට ඇතුළතින් පිහිටා ඇත. සිලින්ඩර් පාලනයට මෙන්ම සිලින්ඩර්වලට ඇතුළු වන වාෂ්ප ප්‍රමාණය සහ ඇතුළුවන දිශාව පාලනයට ස්ටීවන්සන් වෑල් ගියර් පද්ධතියක් එහි සවිකොට ඇත.

ඇන්ජිමේ බොයිලේරු පීඩනය වර්ග අඟලට රාත්තල් 120කි

පිටතින් කප්ලින් රොඩ් දෙක පමණක් දක්නට තිබුණු අතර පසුපස දක්නට ඇති ටෙන්ඩරයේ (ගල් අඟුරු වැගනය) වෙන වෙනම දුනු යෙදූ (කම්පන අවශෝෂණයට) රෝද හයක් දක්නට ඇත. ගල් අඟුරු වැගනයේ ගල් අඟුරු ටොන් හතරක් රැගෙන යාමේ හැකියාව ඇති අතර වතුර ගැලුම් 2000ක ධාරිතාවක් ලියෝපෝල්ඩ් එන්ජිමේ තිබූ බවට විශ්වාස කළ හැක.

මෙම ඇන්ජිම සතුව විදුලි පරිපථ නොමැති වූ අතර රාත්‍රියේදී ධාවන කටයුතු සඳහා කාබයිඩ් ලාම්පු සවි කර තිබී ඇත. මෙම ඇන්ජිමේ යයි ස්ථිරව සඳහන් කළ හැකි සේයා රූ ඇත්තේ ඉතාමත් අල්ප ප්‍රමාණයක් වන අතර එංගලන්තයේ ස්ටීවන්සන් දුම්රිය එන්ජින් කර්මාන්ත ශාලාවේ නිෂ්පාදන කාණ්ඩ අංකය 1263 ලෙස සඳහන්ව ඇත.

ලංකා දුම්රිය ගමන ආරම්භයේ සිට ධාවන කටයුතු සඳහා යෙදවුණ බව කියන මෙම එන්ජිම වර්ෂ 1864 සිට 1905 දක්වා පුරා අඩසිය වසකට ආසන්න කාලයක් සක්‍රීය සේවයේ ගමනාගමනයේ යෙදී ඇත.

කඩුගන්නාව දුම්රිය කෞතුකාගාරයේ රැජින ගිය පෙට්ටිය ලෙස අදත් ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇති මැදිරි මෙන් රෝද හතරේ මැදිරි අටක් ඇදගෙන යාමේ හැකියාව මෙම ලියෝ පෝල්ඩ් ඇංජිමට ඇත.

මෙහි ගල්අඟුරු දහන උදුනේ ක්‍රියාකාරිත්වය පාලනයට සහයකයකු යොදවා අති අතර ඔහුව වෘත්තීමය වශයෙන් හඳුන්වනුයේ Fire man (ගිනි මැළකරු) ලෙසය.

එකල වාෂ්ප එංජිමෙන් ඉවත ලන දහනය වූ ගල් අඟුරු ඉවතලීම සිදු කිරීමට විශේෂිත ස්ථානයන්ද දුම්රිය මගෙහි සකසා තිබුණි.

සිල්පර කොට යොදා සැකසුණ දුම්රිය මගෙහි එම අළු විසිරවීමෙන් ගිනි ගැනීමට හේතු සපයන්නකි. එබැවින් ඒ සඳහා යකඩ පතුරු යොදා සැකසූ දුම්රිය මාර්ග විශේෂිත ස්ථාන විය.

අද ඔබ විවිධ නම්වලින් හඳුනා ගත් දුම්රියට අැතැමෙක් මෑත අතීතයේ යකඩ යකා ලෙස හඳුන්වනවිට ඇත අතීතයේ පැරැන්නන් දුම්රිය හැඳින්වූයේ ධූමරථය නමිනි. අඟුරු කකා වතුර බොමින් දුම් වලාවන් පිට කරන ධූමරථය යනෙන මග ධුමරථ මාර්ගය ලෙස හැඳින් වූ බව ලංකා ඉතිහාසය නමින් ලියැවුණු ඉපැරණි ලේඛනවල සඳහන්ව ඇත.

ලංකා දුම්රිය ගමන ඇරඹීමත් සමග ලියෝපෝල්ඩ් එංජින් 2,3,4,5,6 යනුවෙන් අප දුම්රිය ගමනාගමනයට එක්විය.

දිනෙන් දින දියුණුවේ මංපෙත් සොයා ගමන් ඇරඹි දුම්රියේ ප්‍රථම නැවතුම්පොළ වූයේ අද ඔබ දුම්රිය ගමන් අරඹන කොටුව දුම්රිය ස්ථානය නොව එය වැඩි වූ දුම්රිය මගී ගමනාගමන පහසුකමට ඉඩ සලසමින් ඉදි වුවකි.

ලංකාවේ ප්‍රථම දුම්රිය නැවතුම්පොළ පිහිටියේ කොළඹ ඕල්කට් මාවතේ කෙලවර මන්සන්ධිය වන ටෙක්නිකල් හන්දිය ලෙස හඳුන්වන මංසන්ධියේය.

මරදාන ටෙක්නිකල් කොලීජියට ඉදිරිපසින් පිහිටි ප්‍රථම දුම්රිය නැවතුම්පොළ අද ඔබ හඳුනා ගැනෙන්නේ දුම්රිය කෞතුකාගාරය ලෙසය.

එම ගොඩනැගිල්ල වික්ටෝරියානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට අනුව 1858 වර්ෂයේ ඉදි වූවකි. වේදිකාවන් දෙකකින් සමන්විතය. දුම්රිය වේදිකාව මුල් අදියරේදී දිග මී. 5108ක් වූ අතර පසුව මීටර් 108.6 කින් එය දීර්ඝ කෙරුණි.

වර්ෂ 1864 දෙසැම්බර් 27 දින අඹේපුස්ස දක්වා ලංකාවේ පළමු දුම්රිය ගමන ඇරඹුවේ මෙම දුම්රිය ස්ථානයේ සිටය. එවකට දුම්රිය මග ආරම්භ වන ස්ථානයේ මෙය පිහිටි නිසා පර්යන්ත දුම්රිය ස්ථානය යන අරුත ඇති Terminal Railway Station යන නම සුද්දෝ ඊට තැබූහ.

මෙහි දුම්රිය වේදිකාවල පියස්ස යකඩ කුලුනුවලින් එසවුණු තට්ටු දෙකක වහලයකි. කුලුනුවල ශක්තිය ඉහළ නැංවීමට හරස් බාල්ක ලෙස යොදාගෙන ඇත්තේ ලෝහ ලියවැල් රටා සහිත ඉදිකිරීම්ය. අදටත් ඉතා ශක්තිමත් මෙම ගොඩනැගිල්ලට මේ වන විට වසර 160ක් පමණ පැරණිය. එය අලංකාර හුරුබුහුටි ගොඩනැගිල්ලකි.

විශේෂ ස්තුතිය දුම්රිය! හිටපු සාමාන්‍ය අධිකාරි එස්.එම් අබේවික්‍රම මහතා, නියෝජ්‍ය ප්‍රධාන ඉංජිනේරු ධාවනබල කීර්ති හේවාවිතාරණ මහතා, රත්මලාන වැඩබිමේ සාප්පු අංක විසි දෙකේ අධීක්ෂණ කළමනාකරු ලාල් රණසිංහ මහතා, මරදාන ස්ටේෂන් මාස්ටර්වරයකු වන නලීන් අබේසිංහ මහතා, යාන්ත්‍රික තාක්ෂණවේදී ආචාර්ය (මහහනුවර ත්‍රිත්ව විදුහල) සුභාෂ් ධනසේකර මහතා

සටහන - ඡායාරූප

රේඛා තරංගනී ​පොන්සේකා

ලංකාදීප

Anusha Pathirana

සිලෝන් 2 ශ්‍රී ලංකා

ගෝරියක් නිසා හැදුණු මරදානේ ටවර් රගහල

 ගෝරියක් නිසා හැදුණු මරදානේ ටවර් රගහල

==================================

මරදානේ ටවර් ශාලාව යනු මෙරට නාට්‍ය ලෝකයේ එක් සන්ධිස්ථානයක් හා යුගයක් ලෙස සැලකීම යුක්ති සහගතය. එහෙත් නාට්‍ය කලාවට ඔබ්බෙන් ගිය මෙරට සිනමා හා නාට්‍ය යුගයේ සංක්‍රාන්ති සමයලෙස ටවර් ඉතිහාසය සැලකිය හැකිය. ටවර් ශාලාව ඉදි වන විට මෙරට පැවැති හොඳම ශාලාව ලෙස සැලකෙන්නේ පසුකලක එම්පයර් නම ලබන පබ්ලික් හෝල් ශාලාවයි. සෙසු බොහෝ නාට්‍යාගාර පිළිබඳ තිබුණේ යහපත් ප්‍රතිචාරයක් නොවේ. සැප පහසුවක් නැති මේ ශාලාවල දොරවල් වැසීම නිසා වාතය නැති බවත් භාජනවල ලුණු මාළු අසුරන්නාක් මෙන් මිනිසුන් පටවා මුදල් හම්බ කරන බවත් නාට්‍යව්දී නීතිඥ ජෝන් ද සිල්වා දොස් පවරන්නේය. ‍ජෝන් ද සිල්වාටත් පෙරාතුව 1884 වසරේ අගෝස්තු මස 9 වැනි දින සිලෝන් ටයිම්ස් පුවත්පතේ කතුවැකිය මගින් ද එය හුවා දක්වන බව මහාචාර්ය තිස්ස කාරියවසම් ගේ සිංහල නාට්‍ය විකාශනය 1867-1911 ග්‍රන්ථය පෙන්වා දෙනු ලබයි.

ටවර් හෝල් යුගය ආරම්භ වන්නට පෙරාතුව මරදානේ නත්තල් ප්‍රීති එක්සත් කණ්ඩායම , ෆෝබස් පාරේ (වර්තමාන දේවානම් පිය තිස්ස මාවතේ ) ඔරියන්ටල් තියටර් සමාගම වැනි නාට්‍ය කණ්ඩායම් කිහිපයක් තිබිණ. එමෙන්ම වෘත්තිය නාට්‍යකරුවෝ රාශියක් මරදාන සිය නිවහන බවට පත් කර ගෙන සිටියහ. 1908 වසරේ දී මරදානේ බිහිවුණ අභිනව සිංහල නාට්‍ය සමාගම ටවර් හෝල් යුගයට පාර කපන්නක් හැටියට කැපී පෙනෙන්නකි. බී.ජේ (ජේම්ස් ) පෙරේරා (ප්‍රේරා ) මෙහි සභාපති විය. ඔහු පුසිද්ධ වෙළෙඳ ව්‍යාපාරිකයෙක් විය. එමෙන්ම සෙසු නාට්‍ය සමාගම්වලට වඩා දිගු කලක් නාට්‍ය පවත්වා ගෙන යෑමේ මුදල් බලය ඔහුට තිබුණ වග ඩී.වී.හපුආරච්චිගේ සිංහල නාට්‍ය ඉතිහාසය ග්‍රන්ථය පෙන්වා දෙයි. එමෙන්ම පෙරේරා ප්‍රේක්ෂකයන්ගේ සැප පහසුකම් ගැන සොයා බැලූ පුද්ගලයකු බව ද පෙන්වා දෙයි. ඔහු මුලින් නාට්‍ය රඟ දක්වනුයේ 1906 සැප්තැම්බර් 22 වැනි දින මරදාන හන්දියේ විවෘත වන අලුත් රංග ශාලවකය. එය බෙලෙක් තහඩුවලින් ආවරණය වූ නිසා බෙලෙක් හෝල් නමින් නම් ලැබුව ද නෙත් සිත් පිනවන අයුරින් අලංකාර අන්දමට ගොඩනැගූවක් බැව් එකල පළ වූ සිහල සමය පුවත්පත උපුටා දක්වන හෙට්ටිආරච්චි මහතා පෙන්වාදෙයි. පැවිලියන් නම් වූයේ ද පසුව පැලස් තියටර් නම්වූයේ ද මේ ශාලාවයි. එල්ෆින්ස්ටන් සිනමාහල හැදෙනුයේ ද එහිය. එකල මරදානේ තවත් නාට්‍ය ශාලා කිහිපයක් පැවැති වග පෙනෙන කරුණකි. හන්දියේ සිට මදක් නුදුරින් බොරැල්ල පැත්තට වන්නට ඒ වනවට ආරම්භ වී තිබුන ආනන්ද විද්‍යාලයීය ශාලාවේ ද මේ වන විට විවිධ නාට්‍ය රඟ දැක්විණ. පසුගිය සතියේ සඳහන් කළ ක්‍රයිටීරියන් ශාලාව (පසුව ඔලිම්පියා සිනමා ශාලාව ) තවත් එකකි. මරදානේ දුම්රිය කාර්යාලය තවත් ශාලාවකි.

මේ වන විට ජෝන් ද සිල්වා සිය නාට්‍ය දිවිය යළි අරඹා තිබිණ. එමෙන්ම ඔහු කීර්තිමත් නාට්‍යකරුවකු ලෙස පතළ වී හමාරය. සිරි සඟබෝ, රාමායණය, ශකුන්තලා,උත්තර රාම චරිතය, ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ වැනි ඔහුගේ නාට්‍ය අතිශය ජනප්‍රිය ව තිබිණ. සිරිසඟබෝ වැනි නාට්‍ය වෙනුවෙන් විශ්වනාත් ලව්ජි විසින් නිර්මාණය කරන ලද මධුර තනු සහිත ගීත බොහෝ දෙනාගේ ප්‍රසාදය දිනා තිබිණ. ලාංකික නුර්ති ගීතය මුලින් පහළ වනුයේ ඉන්දියානු පාර්සි නාට්‍ය ගීයෙහිම අනුකරණයක් ලෙස වුව මේ වන විට නාට්‍ය ගීතයේ ස්වතන්ත්‍රීය තනු ජනප්‍රිය වෙමින් පැවතිණ. විශ්වනාත් ලව්ජි ඉන්දියාවේ බව්නගර් හි උපත ලැබුවකු වන අතර ඔහු හා ජෝන් ද සිල්වා අතර මුල්ම හමුව සිදුවනුයේ ශ්‍රීමත් සොලමන් බණ්ඩාරනායකගේ නිවෙසේ පැවැති සාදයකදීය. දන්නෝ බුදුන්ගේ,සවන් දී පෙර රාම චරිතේ අසව්, සිරි සඟබෝධි මාලිගාවේ දී , අඹ දඔ නාරන්, වැනි මියුරු නුර්ති ගී ගොඩනැගුණේ ජෝන් ද සිල්වා සහ ලව්ජි සුසංයෝගයෙනි.

ලංකාවේ ග්‍රැමෆෝන් ගී යුගය ආරම්භ වූයේ 1906 වසරේ දී බව මහාචාර්ය සුනිල් ආරියරත්න පෙන්වා දෙනු ලබන්නකි. මුල් යුගයේ බිහිවූ සියලු සිංහල ග්‍රැමෆොන් ගී සඳහා ගයන ලද බොහොමයක් දෙනා වේදිකාවෙන් පිවිසුණ පිරිස වෙති. තැටියට නැගුණු බොහෝ ගීත බිහිවනුයේ ජනප්‍රිය නාට්‍ය ඇසුරෙනි. (මේ පිළිබඳ ඉදිරියේ දී විස්තර වනු ඇත)

ගනේගොඩ අප්පුහාමිලාගේ දොන් හෙන්ද්‍රික් සෙනෙවිරත්න එවකට මරදානේ පැවැති යූනියන් පැසෙන්ජර් හෝටලයේ හිමිකරුවාය. ඔහුට ග්‍රැන්විල්, වර්නන්,එඩ්මන්ඩ්, හා වින්සන් නමින් පුතුන් සිව් දෙනකු ද මර්ලින් නම් දියණියක ද උන්නේය. හෙන්ද්‍රික් සෙනෙවිරත්නගේ දියණිය විවාහ වූයේ ඒ වන විට කීර්තිමත් නීතිඥවරයකු වූ අමරතුංග ආරච්චිගේ චාල්ස් ඩයස් සමඟය. 1878 වසරේ දී උපත ලබන ඔහු කොළඹ රාජකීය විදුහලෙන් අධ්‍යාපනය ලැබ 1908 වසරේ දී නීතිඥවරයකු ලෙස වෘත්තිය ජීවිතය ආරම්භ කළේය. ඔහු නාවලගේ ස්ටීවන් කුරේ සමග එක්ව ඩයස් ඇන්ඩ් කුරේ නමින් නීතිඥ සමාගමක් ද පිහිටුවා ගෙන සිටියේය. හෙන්ද්‍රික්ගේ පුතුන් අතරින් එක් අයෙක් වූ එඩ්මන්ඩ් නාට්‍යයක් නැරඹීමට පිටකොටුවට ගිය අවස්ථාවේ ආරවුලකට පැටලිණ. එය කෙළවර වූයේ මරදානේ සෙනෙවිරත්න තරුණයා ඇතුළු පිරිසට පිටකොටුවෙන් ප්‍රහාරයක් ද එල්ලවීමෙනි. මේ අරගලයේ එක් ප්‍රතිඵලයක් වූයේ එඩ්මන්ඩ් සිය ව්‍යාපාරයක් හැටියට නාට්‍ය ශාලාවක් ආරම්භ කිරීමට තාත්තාට යෝජනා කිරීමය. බරපතළ වුව ද පවුලේ සියල්ලන්ගේ එකඟතාව මැද හෙන්ද්‍රික් සෙනෙවිරත්න පුතුගේ යෝජනාවට කැමැති විය. ටවර් හෝල් සියවස වෙනුවෙන් එම පදනමේ එවකට අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් නීතිඥ ඩග්ලස් සිරිවර්ධන විසින් පළ කරන ලද චාල්ස් ඩයස්ගේ පණ්ඩුකාභය නාට්‍ය පිටපත උදෙසා කීර්තිමත් දේශපාලඥයකුව සිට අභාවප්‍රාප්ත ලක්ෂ්මන් ජයකොඩි මහතා ලියන ලද ලිපියක මේ බව සඳහන්ය. චාල්ස් සහ මර්ලින් දෙපළගේ දියණියන් දෙදෙනා අතරින් එක් දියණියක් වන ග්වෙන්ඩලින් ඩෝරා විවාහ වූයේ බෙලිගල්ලේ රජ ගහ වලව්වේ ලයනල් ලෝරන්ස් ගිල්බට් ජයකොඩි මහතා සමඟය. ලයනල් ජයකොඩි ගේ පුතුන් අතරින් එක් අයකු චිත්‍රපට නිෂ්පාදකවරයෙක් මෙන්ම සිනමා හල් හිමියකු වූ නාරද ජයකොඩිය. අනෙක් පුතු ලක්ෂ්මන් ජයකොඩිය. මර්ලින් පසුකලක විජිතා නමින් දස සිල් මාතාවක්ව පල්ලේවෙල වික්‍රමශීලා පිරිවෙනෙහි ජීවත්වූවාය. චාල්ස් ඩයස් 1944 වසරේ දී අභාවප්‍රාප්ත විය. ඔවුන් ජීවත් වූ දෙමටගොඩ සිල්වන් විලා නිවස පසුකලෙක සඟ සතු කොට පූජා කරන ලද වර්තමානයේ පධානගර විහාරය ලෙස හැඳීන්වෙයි.

සිය පුතුගේ අදහස පරිදි හෙන්ද්‍රික් අප්පුහාමි විසින් නවතම රංග ශාලාවක් ආරම්භ කිරීම සඳහා 1907 වසරේ සැප්තැම්බර් 27 වැනි දින මරදාන පංචිකාවත්ත පාරේ අංක 43 දරන තැන පිහිටි පර්චස් 68කින් යුත් මෙරෙඤ්ඤගේ වත්ත මිළයට ගත්තේය. ඒ රුපියල් 2000කටය. එහි තිබුනේ පැරැණි අශ්ව ගාලකි. ඒ කොළඹ සංචාරය සඳහා එයට පෙර යුගයේ අශ්ව කරත්ත පැවැති අතර මරදාන දුම්රිය පොළට නුදුරින් අශ්ව ගාලක් ද තිබිණ. ප්‍රවාහනය පුළුල් වෙත්ම තව දුරටත් අශ්ව ගාලක් පැවැත්වීමෙන් වැඩක් නොවිණ. යූනියන් පැසෙන්ජර් හෝටලය පැවැතියේ අශ්ව ගාලට ඉදිරියේය. අශ්වගාලෙන් හෝටලයට යාමට පංචිකාවත්ත පාර හරහා පාලමක් ද තිබුණ වග පැරැණ්ණෝ කියති. අභිනව රංග ශාලාවේ වේදිකා ගත කිරීම සඳහා මුල්ම නාට්‍ය නිර්මාණය බාර කෙරුණේ සිය බෑණනුවන් වූ චාල්ස් ඩයස් නීතිඥතුමන්ටය. 1911 වසරේ දෙසැම්බර් මස 16 වැනි දින විවෘත වුණ මරදානේ ටවර් හෝල් නාට්‍ය ශාලාව විවෘත කරන ලද්දේ එවකට නගරාධිපති කේ.වී.බී.මැක්ලියඩ් අතිනි. වේදිකා ගත කරන ලද්දේ චාල්ස් ඩයස්ගේ පණ්ඩුකාභය නාට්‍යයයි. ඒ වන තෙක් චාල්ස් ඩයස් කිසිදු නාට්‍යයක් නිර්මාණය කොට තිබුණේ නැත. හෙන්ද්‍රික් සෙනෙවිරත්නගේ බෑණනුවන් වන චාල්ස් ඩයස් සිය නාට්‍ය සදහා ස්තූති කරනුයේ සිංහල නාට්‍ය සභාවේ හිමිකරු බී.ජේ.ප්‍රේරා මහත්මයාටය. ජෝන් ද සිල්වාගේ නාට්‍ය විශ්වනාත් ලව්ජිගේ සංගීතයෙන් රසවත් වෙද්දී චාල්ස් ඩයස් ගේ සංගීත නිර්මාණකරුවා වනුයේ එවකට නීති ශිෂ්‍යකු වූ ඩබ්ලිව්.සතාශිවම්ය. ටවර් හෝල් මුල්ම නාට්‍ය ලෙස පණ්ඩුකාභය නිර්මාණය කිරීමට චාල්ස් ඩයස් ට පැවරෙන්නේ ඔහු හෙන්ද්‍රික් සෙනෙවිරත්නගේ බෑණනුවන් නිසාම නොව මස්සිනා වූ එඩ්මන්ඩ් සමග පිටකොටුවේ රණ්ඩුවට මැදිහත්වූ හෙයින්ය. එපමණක් නොව පිටකොටුවේ දී නීතිඥ චාල්ස් ඩයස් හා මස්සිනා එඩ්මන්ඩ් පැටලුණේ නීතිඥ ජෝන් ද සිල්වාගේ හිතවතුන් සමගය.

 

කොළඹට නම දුන් “කොළ අඹ ගස”

කොළඹ ශි‍්‍ර ලංකාවේ වාණිජ අගනගරය වුවද එහි අතිශය පැරණි ඉතිහාසය ගැන තොරතුරු සොයාගැනීම උගටහය. එනාසාම කොළඹ යන වචනයේ උපත සිදුවූයේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව නිශ්චිත තොරතුැර නැත.බුදු රජාණන් වහන්සේගේ ලංකා ගමනය ගැන සඳහන් තොරතුරුවල කොළඹට නුදුරෙන් වූ කැළණිය ගැන සඳහන් වුවද කොළඹ ගැන සඳහන් නොවේ.එකල කොළඹ ප‍්‍රදේශය ජන ශුන්‍ය ප‍්‍රදේශයක් වන්නට ඇති බව සිතිය හැකිය.

කොළඹ ගැන සඳහන්ව ඇති පැරණිම වාර්තාව කි‍්‍ර.ව.1330 තරම් ඈත අතීතයට අයත්ය.එම වසරේදි මෙරටට පැමිණි චීන ජාතිකයකු වූ ච- චෑන්- ටා -යූ වොන් ඔහුගේ ගමන් වාර්තාවල කා ඕ- ලන් -පූ ලෙස සඳහන් කර තිබේ.මෙහි කා ඕ -ලන් -පූ යනු කොළඹ ප‍්‍රදේශය බව විශ්වාස කෙරේ.චීන භාෂාවෙන් කා ඕ- ලන් -පූ යනු නිසරු පහත් බිමට යෙදෙන නමකි.

මේ ඓතිහාසික වාර්තාවලින් පසු කොළඹ ගැන පිළිගත් තොරතුරු වාර්තා වන්නේ රොබට් නොක්ස් ගේ ලංකාව පිළිබඳ සටහන්වලය.කොළඹ වදනේ පුනරුක්තිය ගැන දීර්ග විස්තරයක් කරන රොබට් නොක්ස් මෙසේ සඳහන් කරයි.

”කොළඹ නගරයට බටහිර දිග්භාගයේ ස්වදේශිකයන් අඹ ගස නමින් හඳුන්වන ගසක් තිබේ.අඹ ගසේ සාමාන්‍යයෙන් අඹ ඵල හට ගැනුනත් මේ ගසේ ඇත්තේ කොළ පමණක් නිසා ගස ”කොළ- අඹ ” යන නමින් හැඳින් වූ අතර කි‍්‍රස්තියානීන් කොලොම්බස්ට ගෞරව කරනු වස් ”කොලූම්බු ”යන්න එ් වෙනුවට යොදාගෙන ඇත.

නොක්ස් සඳහන් කරන ආකාරයට මේ අඹ ගස කොළඹ නගරයේ බටහිර දෙසට වන්නට පිහිටා තිබුණේය.අඹ ගස ඉතා සරු වුයේ වුවද එහි ඵල හට නොගත්තේය.කොළඹ ආසන්න මුහුදේ ගමන්ගත් නැවියන්ට මෙම කොළ පමණක් තිබූ අඹ ගස දර්ශනය වී තිබේ.කොළ තිබූ අඹ ගස ”කොළ අඹ” වී පසුව ”කොලොම්- බූ ”ලෙස ව්‍යවහාරයට පැමිණ තිබේ.මෙය සිංහල ව්‍යවහාරයේදී ”කොළඹ” වී ඇති බව විශ්වාසයයි.

මෙම මතයේ සත්‍ය අසත්‍ය තාවය කුමක් වුවද කොළඹ තිබුණේයැයි කියන කොළ අඹ ගස ඔලන්ද ජාතීහු ඔවුන්ගේ බලකොටුවේ ලාංඡුනයක් ලෙස යොදා ගත්හ.මෙම ලාංඡුනයෙන් දැක්වෙන්නේ කොළ පමණක් ඇති අඹ ගසක වසා සිටින පරෙවියකුගේ රුවකි.කොළඹ කොටුවේ පිහිටි ඔලන්ද කෞතුකාගාරයේ මේ ලාංඡුනය අදටද දැකගත හැකිය.
මෙම මතිමතාන්තර හැරුණු විට කොළඹ නම නිර්මාණය වූ ආකාරය ගැන තවත් ප‍්‍රකට මතයක් පවති.එ් කොළඹ නගරය මැදින් ගලාගෙන ගිය කොලොන් නම් ගඟ මුල්කර ගනිම්න් කොළඹ යන වදන බිහිවූයේය යන්නය.මේ කියන කොලොන් ගඟ අද අපි දකින කැලණි ගඟ නොවේ.කොළඹ ඉතිහාසය පිළිබඳ ප‍්‍රකට ඉතිහාසඥයකු වූ ඇස්.ජී පෙරේරා පියතුමා සඳහන් කර ඇති ආකාරයට කොලොන් ගඟ කොළඹ ප‍්‍රදේශයේ ගංවතුර මෝය කරා ගෙනගිය කුඩා ගංගාවකි.

”කොළඹට බස්නාහිරින් කුඩා කඳු පන්තියක් විය.මේ කඳු පන්තිය හැඳින්වූයේ ආදුරුප්පු අලූත්කඬේ හා සැන් සෙබස්තියන් යන නම්වලිනි.කඳු දෙපැත්තේම පහත්බිම් තීරුය.කැලණි ගඟට හා මෙම කඳු මුදුන් වලට මැදිවූ ප‍්‍රදේශයේ වගුරු බිම් තිබිණ.මේ වගුරු බිම් මැදින් ගලාගෙන ගිය ගඟ කොළඹ වරාය හරිමැදින් බෙදමින් මෝයට වැටුණි.මේ කුඩා ගංගාව කැලණි ගගින් පිටාර යන ගංවතුර වරායට ගෙන ගියේය.නාගලගම්හිදි බෙදී ගිය මේ ගඟට පෘතුගි‍්‍රසින් කිවේ ඕ ග‍්‍රෑන්ඬේපාසේ කියාය.දැනට අපි මෙය ග‍්‍රෑන්ඞ්පාස් කියා හඳුන්වමු.”
කොලොන් ගඟ ගැන ඇස්.ජි පෙරේරා පියතුමාගේ සටහන එසේය.

විශ්වාසකරන අන්දමට පසුකාලයේ බේරේ වැව නිර්මාණය කර ඇත්තේ මේ කොලොන් ගඟ හරස් කිරීමෙනි.කෙසේ වුවද ොකළඹ ගැන ලියූ කිසිදු ලේඛකයකු මේ කුඩා ගංගාව කොලොන් ගඟ ලෙස හඳුන්වා නොතිබීම මෙහිලා අවධානය යොමුවිය යුතු කරුණකි. එබැවින් කොළඹ යන වදනේ උපතට හේතු වූයේයැයි කියන කොලොන් ගඟ යනු වර්තමාන කැලණි ගඟ බව ඇතැමුන්ගේ මතයයි.

කොළඹ වදනේ උපත ගැන ඇති මේ සියලූ මත ප‍්‍රතික්ෂේප කරන ජූලියස් ද ලැනරෝල් සූරීහු කොළඹ යනු ස්වදේශික භාෂාවන්ගෙන් බිඳී ආ වදනකැයි පවසති.රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ සඟරාවකට ලිපියක් ලියන ඔහු කොළඹ යනු සිංහල වචනයක් බවත් එහි අරුත වරාය, නැව් තොට යන්න බවත් පවසා තිබේ.කොළඹ වරාය පසුකාලීනව ලංකාවේ ප‍්‍රධාන වරාය බවට පත් වූයේය.ලක්දිව ප‍්‍රධානම ව්‍යාකරණ ග‍්‍රන්තය වන සිදත් සඟරාවේ සඳහන් වන්නේ ද කොළඹ වදන වෙනත් භාෂාවකින් බිඳී ආවක් නොව සිංහල වදනක් බවය.

පි‍්‍රයංගිකා එදිරිසූරිය ආරච්චි

උපුටා ගැනීම - https://aperata.net/colombo-srilanka/

රස කතා­ව­කට නොදෙ­වැනි කොළඹ නග­රයේ ප්‍රවා­හන ඉති­හා­සය

Viber

විශේෂාංග

ආචාර්ය කුසු­ම්සිරි කොඩි­තු­වක්කු කෞතු­කා­ගාර පාලක, ජේත­වන කෞතු­කා­ගා­රය, බාහිර කථි­කා­චාර්ය, පුරා­විද්‍යා හා උරුම කළ­ම­නා­ක­රණ අධ්‍ය­යන අංශය, ශ්‍රී ලංකා රජ­රට විශ්ව­වි­ද්‍යා­ලය, මිහි­න්තලේ.

 

 

මෙරට ප්‍රවා­හන පද්ධ­ති­යට අධි­වේගී මාර්ග එක් වීමෙන් අන­තු­රුව වඩාත් දියුණු තත්ත්ව­ය­කින් පව­තිනු දැක ගත හැකිය. කොළඹ නග­රය කේන්ද්‍ර කොට­ගෙන කුලුනු මතින් විහි­දෙන මාර්ග පද්ධ­ති­යක් ද දැනට බිහි වෙමින් පව­තියි. එසේම එම මාර්ග පද්ධ­තිය ඇසු­රෙහි විවිධ මාදි­ලියේ නූතන රථ වාහන රැසක් දැක­ගත හැකිය. එවැනි පසු­බි­මක් හමුවේ ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන නග­රය වන කොළඹ නග­රයේ අතීත ප්‍රවා­හන පද්ධ­තිය පිළි­බඳ කරුණු විමසා බැලීම මේ ලිපියේ අර­මු­ණයි.

 

කොළඹ නග­රයේ මීට ශත වර්ෂ­ය­කට පමණ ඉහ­තදී ප්‍රධාන ප්‍රවා­හන මාධ්‍ය වූයේ අශ්ව­ර­ථ­යයි. එහෙත් ඒවා පරි­හ­ර­ණය බ්‍රිතාන්‍ය පාල­ක­යන්ට හා වෙනත් ප්‍රභූන්ට පම­ණක් සීමා විය. එම රථ සඳහා යෙදූ අසුන් සංඛ්‍යා­වද ඒ ඒ පුද්ග­ල­යාගේ සමාජ මට්ටම අනුව වෙනස් වූ අතර ඒ අනුව අය කෙරුණු ගාස්තුව ද වෙනස් විය. නිද­සු­නක් ලෙස පෙ.ව. 6.00 සිට ප.ව. 6.00 දක්වා කාලය සඳහා තනි අශ්ව­යෙකු යෙදූ රථ­යක් සඳහා සිලිං 06ක් ගෙවිය යුතු වූ අතර අශ්ව­යන් දෙදෙ­නෙකු යෙදූ රථ­යක් සඳහා එම ගාස්තුව සිලිං 07යි පැන්ස 06කි.

පැයක් හෝ ඊට අඩු කාල­යක් සඳහා එම ගාස්තුව පිළි­වෙ­ළින් සිලිං 01 ක් සිලිං 02ක් විය. එම ගාස්තු සහ අශ්ව­රථ හා සම්බන්ධ නීති රීති ක්‍රියා­ත්මක වූයේ 1848 අංක 07 හා 1853 අංක 01 දරන පනත් අනු­වය.

ප්‍රථ­ම­යෙන්ම කොළඹ නග­ර­යට පම­ණක් සීමා වූ අශ්ව­රථ පසුව කොළඹ මහ­නු­වර නග­රා­න්තර මට්ටම දක්වා ව්‍යාප්ත වූ අතර එම කට­යුතු එඩ්වඩ් බාන්ස් ආණ්ඩු­කා­ර­ව­ර­යාගේ අධී­ක්ෂ­ණය යටතේ සමා­ග­ම­කට පවරා තිබිණි. කොළඹ සිට මහ­නු­වර දක්වා අශ්ව රථ­යක ඇතු­ළත ආස­න­යක් සඳහා පවුම් 02ක් ද ඉදිරි අසු­නක් සඳහා පවුම් 01 යි සිලිං 10ක්ද අය කෙරුණි. 1930 දශ­කයේ වෙනත් ප්‍රවා­හන මාධ්‍ය­යන් වර්ධ­නය වීමත් සම­ගම අශ්ව­රථ ක්‍රම­යෙන් භාවි­ත­යෙන් ගිලිහී ගොස් ඇති බව ඒ පිළි­බඳ සංඛ්‍යා ලේඛන පරීක්ෂා කිරී­මේදී පැහැ­දිලි වේ.

1931 වන විට කොළඹ නග­රයේ තිබී ඇත්තේ එක් අශ්ව­ර­ථ­යක් පමණි. 1920 පමණ වන විට ගොන්ක­ර­ත්තය කොළඹ නග­රයේ වඩාත් ජන­ප්‍රි­ය­තම මෙන්ම වඩාත් ලාභ­දායී භාණ්ඩ ප්‍රවා­හන මාධ්‍ය විය.

කෙසේ වෙතත් කොළඹ නග­රය පද­නම් කොට­ගත් මුල්ම පොදු ප්‍රවා­හන සේවය වූයේ දුම්රි­යයි. ඒ අනුව 1865 දී මුලින්ම කොළඹ-අඹේ­පුස්ස අතර දුම්රිය ගම­නා­ග­ම­නය සිදු වූ අතර පසුව එය දිව­යිනේ සෙසු ප්‍රදේශ කරා ද ව්‍යාප්ත වන්නට විය. එලෙස දුම්රිය මඟින් කොළඹ හා දිව­යිනේ වෙනත් නගර සම්බන්ධ කෙරු­ණද නග­රය තුළ පොදු ප්‍රවා­හන මාධ්‍ය­යක් නොවීය.

කොළඹ නග­රයේ යාන්ත්‍රික නොවන වාහන

1921 1927 1931 1935 1939

රික්ෂෝ 3741 4682 3868 3602 3606

අශ්ව­රථ 62 03 01 - -

තිරි­ක්කල 132 102 70 43 24

ගොන්ක­රත්ත 2875 3118 2656 2003 1681

බයි­සි­කල් 14 40 44 95 73

මේ අතර 1833 දී කොළඹ නග­රය තුළ පොදු ප්‍රවා­හන මාධ්‍යක් ලෙස ට්‍රෑම්රථ සේවය ආරම්භ කිරීම සඳහා අද­හස් ඉදි­රි­පත් වී තිබූ අතර එහි ප්‍රති­ඵ­ල­යක් ලෙස 1899 ජන­වාරි 12 වන දින කොළඹ ට්‍රෑම්රථ සේවය විවෘත විය. කොළඹ කොටුවේ ජී.ඕ.එච්. හෝට­ලය අස­ලින් තොට­ළඟ දක්වා වූ එම මාර්ගය විවෘත කරන ලද්දේ එව­කට කොළඹ නග­රා­ධි­පති ධුරය දැරූ ප්‍රයස් මහතා විසිනි. එම ප්‍රථම ගම­නට නග­රා­ධි­ප­ති­ව­රයා සමඟ එල්. වෑන්ඩ­ර්ස්ට්‍රා­ටන්, එෆ්.එච්. ග්‍රීන් ලින්ටන්, ආර්.එච්. බෝර්ගන්, සී.පී. ඩයස්, එච් වැන්කි­යු­ල­න්බර්න් හා වෝල්ටර් පෙරේරා යන නග­ර­ස­භික මහ­ත්වරු ද සහ­භාගි වූහ. 1899 ජන­වාරි 14 වන දින ලක්මිණි පහණ පුවත් පත වාර්තා කරන පරිදි කොළඹ කොටුවේ සිට තොට­ළඟ දක්වා වූ එම මංගල ගම­නට විනාඩි 17ක් ගත වී ඇති අතර ආපසු ඒමට විනාඩි 10ක් ගත වී තිබිණි.

කෙසේ වෙතත් එම නව ප්‍රවා­හන මාධ්‍යයේ බිහි වීම පිළි­බඳ වාර්තා කරන 1899 ජන­වාරි 14 වන දින දින­කර ප්‍රකා­ශය පුව­ත්පත එම “වීදි දුම්රිය” ගම­නා­ග­මන කට­යුතු සඳහා පහ­සු­වක් වුවද ඒ නිසා කර­ත්ත­ක­රු­වන් හා රික්ෂෝ­ක­රු­වන් දහස් ගණ­න­කගේ ජීවි­කාව පිළි­බඳ ප්‍රශ්න ඇති වන බැවින් ඒ පිළි­බඳ රජයේ හා නගර සභාවේ අව­ධා­නය යොමු විය යුතු බව පෙන්වා දෙයි.

තොට­ළඟ ට්‍රෑම්රථ මාර්ගය ආරම්භ කිරී­මෙන් අන­තු­රුව බොරැල්ල දක්වාද ට්‍රෑම්රථ මාර්ග­යක් බිහි විය. තොට­ළඟ මාර්ගය, කොටුවේ යෝර්ක් වීදියේ සහ මහා වීදියේ කෙළ­ව­රින් ආරම්භ වී, වෝර්කර්ස් සමා­ගම, ටයිම්ස් සමා­ගම, තරුණ ක්‍රිස්ති­යානි සංගම් ශාලාව, වරාය දුම්රිය ශාඛා මාර්ගය පසු­කොට පිට­කො­ටුව මහා වීදි­යට පිවිස කයි­මන් දොර­ටුවේ ඝණ්ටාර කුලුන, නගර ශාලාව (පැරණි), බස්නා­හිර පළාතේ ආණ්ඩුවේ ඒජන්ත කාර්යා­ලය පසු කොට ආම­ර්වී­දිය, කොට­හේන ඔස්සේ තොටළ ඟ දක්වා විහි­දිණි. එම සම්පූර්ණ ගමන සඳහා ශත 20ක් අය කෙරුණු අතර ආම­ර්වී­දිය දක්වා ගාස්තුව ශත 10ක් විය.

බොරැල්ල දක්වා විහි­දුණු අනෙක් මාර්ගය, යෝර්ක් වීදි­යෙන් ආරම්භ වී, වෙළඳ ගබ­ඩාව, සර්වේ ජන­රාල් කාර්යා­ලය, රජයේ වැඩ දෙපා­ර්ත­මේ­න්තුව (PWD), කොටුව දුම්රිය ස්ථානය පසු කොට නොරිස් පාර (වර්ත­මාන ඕල්කොට් මාවත), ඔස්සේ සොල්දා­දු­වන්ගේ හා නාවි­ක­යන්ගේ නිව­ස්නය කාර්මික විද්‍යා­ලය පසු කොට මර­දාන දුම්රිය ස්ථාන­යට ළඟා විය. ඉන්පසු පාලම හරහා මුස්ලිම් පල්ලිය, පොලිස් මූල­ස්ථා­නය, පර­ම­වි­ඥා­නාර්ථ උසස් විද්‍යා­ලය, ප්‍රධාන සිවිල් වෛද්‍යා නිල­ධාරි කාර්යා­ලය, වෛද්‍ය විද්‍යා­ලය, හැව්ලොක් ආර්යා ළමා හා කාන්තා රෝහල (වර්ත­මාන රිජ්වේ ආර්යා රෝහල) පසු­කොට බොරැල්ල හන්දි­යට ළඟා වේ. එම මුඵ ගමන සඳහා ගාස්තුව ශත 20 ක් වූ අතර මර­දාන පාලම අස­ලට ශත 10ක් විය. (J.C. WILLIS-CEYLON-1907)

1925 වන විට ට්‍රෑම්රථ සේවය ඉතා සාර්ථක ප්‍රවා­හන මාධ්‍ය­යක් වූ අතර එම කට­යුතු මෙහෙ­ය­වන ලද්දේ Ceylon Electric Tramways & Lighting Co.Ltd සමා­ග­මයි. ට්‍රෑම්රථ සේවය ගැන කතා කිරී­මේදී 1929 දී සිදු වූ වැඩ­ව­ර්ජ­නය ගැන ද විශේ­ෂ­යෙන් සඳ­හන් කළ යුතු අතර ශ්‍රී ලංකාවේ වැඩ­ව­ර්ජන ඉති­හා­සයේ සාර්ථක වැඩ­ව­ර්ජ­න­යක් ලෙසද සඳ­හන් වේ. වැටුප් ගෙවීම හා සම්බන්ධ ආර­වුල් පද­නම් කොට­ගෙන ආරම්භ වූ එම වැඩ­ව­ර්ජ­නය වඩාත් සට­න්කාමී මුහු­ණු­ව­රක් ගත්තේය. එ සඳහා බෞද්ධ භික්ෂූන් වහ­න්සේගේ පවා සහාය ලැබී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, එම වැඩ­ව­ර්ජ­නය නිසා, කොළඹ නග­රයේ ප්‍රවා­හන කට­යුතු කෙරෙහි සිදු වූ බල­වත් අසී­රු­තාව නිසා බ්‍රිතාන්‍ය වෙළඳ ව්‍යාපා­රි­ක­යන් පවා පොලිස් ආර­ක්ෂාව යටතේ ට්‍රෑම්රථ පැද­වීම සඳහා ඉදි­රි­පත් වී තිබේ.

1920 ගණන් වන විට ට්‍රෑම්රථ සේව­යට තවත් අභි­යෝ­ග­ය­කට මුහුණ දීමට සිදු විය. එනම්, ඔමිනි බස් සේවය ආරම්භ වීමයි. ඒ වන විට ඔමිනි බස් හිමි­යන්, ට්‍රෑම්රථ සේවය හඳුන්වා දුන්නේ, මාර්ග අව­හිර කරන, මාර්ග නීති කඩ කරන, එමෙන්ම නිර­තු­රුව අලු­ත්වැ­ඩි­යා­වට ලක් නොක­ළ­හොත් අන­තු­රු­දා­යක වන ප්‍රවා­හන මාධ්‍ය­යක් ලෙසිනි. ඒ හේතුව නිසා ඔමිනි බස් ක්‍රම­යෙන් ජන­ප්‍රිය වන්නට වූ අතර එය ට්‍රෑම්රථ සේවය මෙන් කොළඹ නග­ර­යට පම­ණක් සීමා වූවක්ද නොවීය. මුලින්ම බස්රථ තනි තනි පුද්ග­ල­යන්ට අයි­තිව පැවති අතර පසුව ඒවා සමා­ගම් බවට පත් විය. එසේ බස්රථ සමා­ගම් බිහි වීම කෙරෙහි බල­පෑවේ ඒ පිළි­බඳ ඇති වූ නොයෙ­කුත් ගැටුම් සහ­ගත තත්ත්ව­යන්ය. ඒ සම්බ­න්ධ­යෙන් ඔමිනි බස් සමා­ග­මක හිමි­ක­රු­වකු අද­හස් දක්වා ඇත්තේ මෙසේය.

“මුලින්ම බස්ව­ලින් මිනිස්සු අදින්න පටන් ගත්තේ තනි තනි සල්ලි­කා­ර­යන් බස් එකක් දෙකක් තියා­ගෙන ඒවා තමන්ට ඕන ඕන පාර­ව­ල්වල ධාව­නය කිරී­මෙන්, ඒ දව­ස්වල අපිට බස් එක පාරට දාන්න සිදු වුණේ කිණි­ස්සක් හෝ පිස්තෝ­ල­යක් එක්ක. කිසිම බාහිර බල­පෑ­මක් බස් මුද­ලා­ලිට තිබුණේ නෑ. ඉතින් ඒ ඒ මිනි­සුන්ට ඕනෑ විදි­හ­ටයි බස් දිව්වේ. එකම පාරේ මුද­ලා­ලිලා දෙතුන් දෙනෙ­කුගේ බස් දුව­නවා. නිත­රම ඒ අය අතර ඝට්ටන නැති කරන්න තමයි පස්සේ බස් මුද­ලා­ලිලා එකතු වෙලා බස් කොම්පැනි දැම්මේ”( “දෙස­තිය”-1980-12-15) වර්ෂ 1945 වන විට කොළඹ නග­රය ඇතු­ළුව දිව­යින පුරා එලෙස බස්රථ සමා­ගම් 55ක් බිහි වී තිබිණි. මේ අතර 1953 ජූලි 22 වැනි දා කොළඹ නග­රයේ ට්‍රොලි බස් සේව­යද ආරම්භ විය. ඒ සම­ඟම ඒ වන විට වසර 60ක් පමණ පැරණි ප්‍රවා­හන සේව­යක්ව පැවති ට්‍රෑම්රථ සේවය ක්‍රම­යෙන් අභා­ව­යට යන්නට විය. සමා­ගම් යටතේ ක්‍රියා­ත්මක වූ ඔමිනි බස් රථ සේව­යද 1955 දී ලංකා ගම­නා­ග­මන මණ්ඩ­ලය ලෙසින් ජන­සතු කරන ලදී.

කොළඹ නග­රයේ යාන්ත්‍රික ප්‍රවා­හ­න­යට පුරෝ­ගාමී වූ ට්‍රෑම්ර­ථ­යක් හෝ ට්‍රොලි බස­යක් වර්ත­මා­නයේ දැක බලා­ගැ­නී­මට හෝ ඉති­රිව නැති වීම කන­ගා­ටු­වට කරු­ණකි. මෑතක් වන තුරුම ට්‍රෑම්රථ මාර්ග­වල ඉතිරි වූ කොටස් කිහි­ප­යක් කොළඹ නග­රයේ ස්ථාන කිහි­ප­ය­කම දක්නට ලැබු­ණත්, නූතන මාර්ග සංව­ර්ධන කට­යුතු යටතේ එම මාර්ග­ව­ලට අයත් යකඩ පීලි අද ඉවත් කොට හෝ මහා­මා­ර්ග­ව­ලට යට වී ගොස් තිබේ.

එසේ වුවත්, ශ්‍රී ලංකාවේ පැර­ණිම බස් රථ කිහි­ප­යක් කොළඹ නග­රයේ තව­මත් ඉති­රිව පැව­තීම සතු­ටට කරු­ණකි. දැනට ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති පැර­ණිම බස් රථය නෝමිස් ද සිල්වා මහතා සතු වූ වර්ත­මා­නයේ ඊබට් සිල්වා සංචා­රක සමා­ගම සතුව ඇති Z1988 අංක දරණ Chevrolet 1935 වර්ගයේ බස් රථ­යයි. මඟීන් 35 දෙනෙ­කුට ගමන් කළ හැකි එම බස් රථය කොළඹ-මාතර මාර්ගයේ ධාව­නය සඳහා යොදවා තිබූ­වකි. (Sunday Times- 23.10.94)

ඊට අම­ත­රව, රිය­දුරු පුහුණු කට­යුතු සඳහා යොදා ඇති IC කණ්ඩා­යම අයත් බස් රථ කිහි­ප­යක්ද ඉඳ­හිට කොළඹ නග­රයේ දැකිය හැකිය. කෙසේ වෙතත් දැනට කොළඹ නග­රයේ මඟීන් ප්‍රවා­හ­නය සඳහා භාවි­ත­යට ගැනෙන පැර­ණිම බස් රථ වන්නේ , 22,23 ශ්‍රී කාණ්ඩ­ව­ලට අයත් Mercedes Bens, Isusu බස් රථ කිහි­ප­යකි. දැනට පෞද්ග­ලික බස් හිමි­යන් සතුව ඇති එම බස්රථ, කලින් ගම­නා­ග­මන මණ්ඩ­ලය සතු වූ ඒවාය.

උපුටා ගැනීම - http://www.silumina.lk/2019/11/16/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%82%E0%B6%9C/%E0%B6%BB%E0%B7%83-%E0%B6%9A%E0%B6%AD%E0%B7%8F%C2%AD%E0%B7%80%C2%AD%E0%B6%9A%E0%B6%A7-%E0%B6%B1%E0%B7%9C%E0%B6%AF%E0%B7%99%C2%AD%E0%B7%80%E0%B7%90%E0%B6%B1%E0%B7%92-%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B7%85%E0%B6%B9-%E0%B6%B1%E0%B6%9C%C2%AD%E0%B6%BB%E0%B6%BA%E0%B7%9A-%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%80%E0%B7%8F%C2%AD%E0%B7%84%E0%B6%B1-%E0%B6%89%E0%B6%AD%E0%B7%92%C2%AD%E0%B7%84%E0%B7%8F%C2%AD%E0%B7%83%E0%B6%BA

ලාංකික කතෝ­ලික බැති­ම­තුන්ගේ ඉති­හා­සය ජීව­මාන කරන කොළඹ පැරණි දේව­ස්ථාන

  ශාන්ත පීතර පල්ලිය හැදුවෙ ඕලන්ද ආණ්ඩු­කාර නිල නිවසෙ

* අවු­රුදු හාර­සී­ය­යක් පැරණි ඝණ්ඨා­ර­යක් කොල්ලු­පි­ටිය ශාන්ත මයි­කල් පල්ලියෙ
* කොටුවෙ පෘතු­ගීසි පල්ලියෙ තිබුණු ඝණ්ඨා­රය අද තිබෙන්නෙ කයි­මන් දොර­කඩ
* දොන් ජුවන් ධර්ම­පාල රජුගේ සොහොන් කොත ඇති බව කියන්නෙ ආදු­රු­ප්පු­වී­දිය පල්ලියෙ

සීවලී බණ්ඩාර මන­තුංග
ජ්‍යෙෂ්ඨ කථි­කා­චාර්ය
ඉති­හා­සය හා පුරා­විද්‍යා අධ්‍ය­ය­නාං­ශය
රුහුණ විශ්ව­වි­ද්‍යා­ලය

කැලණි ගඟේ කෙළ­වර වූ මෝදර, මට්ට­ක්කු­ලිය, කොට­හේන වැනි කොළ­ඹට උතුරු ප්‍රදේ­ශය වර්ත­මා­නයේ වැඩි ම ජන­වර්ග හා ආග­මික මිශ්‍ර­ණ­ය­කින් යුත් ප්‍රදේ­ශය වේ. මෙහි සිංහල, ද්‍රවිඩ, මුස්ලිම් ප්‍රමු­ඛව බර්ගර්, මැලේ, ජා, හෙට්ටි, කාපිරි, ඇෆ්ගන් බෝරා ආදී වෙළ­ඳාම හා යුධ කට­යුතු හේතු­වෙන් ස්ථාන­ගත වූ මිශ්‍ර සුළු ජන වර්ග ද රාශි­යකි. නග­ර­යෙන් බැහැ­රට බහු­ත­රය සිංහ­ලයෝ වෙති. ඉන් වැඩි ප්‍රමා­ණ­යක් බෞද්ධ­යන් වන අතර සෙසු අය හින්දු, ඉස්ලාම්, කතෝ­ලික හා ක්‍රිස්ති­යානි ආගම් අද­හන්නෝ ය.

8 -9 සිය­වස් වන විට ඉස්ලාම් දහමේ ව්‍යාප්ති­යත් සමග බල­වත්වූ අරාබි වාණිජ ලෝකය තුළ කොළඹ නග­රය ප්‍රච­ලි­තව තිබු­ණෙන් මෙහි පැමිණි අරාබි ජාති­ක­යින්ගේ සංඛ්‍යාව ක්‍රම­යෙන් වර්ධ­නය විය. අරාබි පූජ­ව­ර­යෙ­කුගේ මිහි­දන් කිරී­මක් පිළි­බ­ඳව 10 වන සිය­ව­සට අයත් ‘කුෆික්’ (Kufik) අක්‍ෂර කෙටූ සොහොන් ගලක් කොළ­ඹින් හමුවී තිබේ. ‘ඉබ්න් අබු බකායා’ නම් එම පූජ­ක­ව­රයා මෙරට සිටි ඉස්ලාම් භක්ති­ක­යින් විසින් තම ආග­මික කට­යුතු ඉටු කර ගැනීම පිණිස බැග්බෑඩ්හි කාලිෆ් රජු මගින් ගෙන්වූ අයෙකි. 14 වන සිය­වස වන විට මර­ක්කල හා ‘හම්බන්’ නමින් හඳු­න්වන ඉස්ලාම් භක්ති­ක­යන් රෙදි­පිළි, කුරුඳු, ඇත්දළ, රන්, රිදී, මැණික් වෙළ­ඳාම පිණිස කොළ­ඹට පැමිණ තිබේ. මෙසේ අරා­බින් හා සම්බන්ධ කට­යුතු වර්ධ­න­යත් සමග කොළඹ දකුණු ඉන්දීය කලා­පයේ සැළ­කිය යුතු වරා­යක් බවට පත් විය.

ලංකාවේ මුල්ම පල්ලිය

කොළඹ නූතන ඉති­හා­ස­යට වැඩි බල­පෑ­මක් එල්ල වන්නේ පෘතු­ගී­සින්ගේ පැමි­ණී­මත් සමග ය. වර්ෂ 1505 නොවැ­ම්බර් මස දකුණු ඉන්දි­යාවේ ගෝව හි පෘතු­ගීසි අධි­රා­ජ්‍ය­යාගේ පුත් ලොරොන්සෝ ද අල්මේදා ප්‍රමුඛ නාවික පිරි­සක් මෙහි පැමි­ණෙන විට කොළඹ ජන­ප්‍රිය වෙළ­ඳ­පො­ලක් විය.

කෝට්ටේ එව­කට සිටි වීර පරා­ක්‍ර­ම­බාහු (1484-1508) රජු­ගෙන් කොළඹ වෙළ­ඳාම් කිරී­මට හා කොළො­න්තොට ආරක්ෂා කර දීමට පොරොන්දු ලබා ගැනී­මෙන් පසු තම ඓති­හා­සික ගමන සිහි­වී­මට කොළඹ ගල්බොක්කේ ගල්ප­ර­යක පෘතු­ගීසි රාජ්‍ය ලාංජ­නය කොටනු ලැබිණ. ගල්බොක්ක තුඩුව මුහුදු ආර­ක්ෂාව පිළි­බඳ සාන්තු­ව­ර­යෙකු වූ ‘ශාන්ත ලෝරන්ස්’ නමින් නම් කෙරිණි. පෘතු­ගී­සීන් ලංකා­වට පැමි­ණෙන විට මෙම ස්ථානය සොහොන් බිමක් ද සහිත එළි­ම­හන් භූමි­යක් විය. (අරාබි පූජ­ව­ර­යෙ­කුගේ මිහි­දන් කිරී­මක් පිළි­බ­ඳව 10 වන සිය­ව­සට අයත් ‘කුෆික්’ (Kufik) අක්‍ෂර කෙටූ සොහොන් ගල හමු­වන්නේ මෙය අස­ළිනි). ඒවා ඉවත් කර‘ශාන්ත ලෝරන්ස්‘ නමින් ම ඔවුන්ගේ මුල් ම දේව­ස්ථා­නය එහි ඉදි කෙරිණ.

පසුව පෘතු­ගී­සීන්ගේ ආධාර ලැබූ කෝට්ටේ දොන් ජුවන් ධර්ම­පාල රජු (1551-57) තම ආර­ක්ෂාව පිණිස කොළඹ කොටුවේ පෘතු­ගී­සින් වෙත පැමි­ණියේ ය.

ඒ වන­විට කොටුව තුළ ශාන්ත ප්‍රැන්සිස් නම් ස්ථාව­රව තැනූ පල්ලි­යක් විය. පසුව එහිදී මිය ගිය ධර්ම­පාල රජු කොටුවේ භූම­දා­නය කරන ලද්දේ ද මෙම ශාන්ත ප්‍රැන්සිස් පල්ලියේ ය.

කොළඹ වරාය භූමියේ දැනට ඇති කුරු­සිය සහිත පර්ව­තය

1656 මැයි මසදී දෙවන රාජ­සිංහ (1629-87) රජුගේ ද සහය මත කොළඹ පෘතු­ගීසි කොටුව දීර්ඝ හා දරුණු සට­න­කින් පසු ඕල­න්ද­යින්ට යටත් විය. කෝට්ටේ නග­රයේ හා කොළඹ ප්‍රදේ­ශයේ තිබූ පෘතු­ගීසි පල්ලි ඕලන්ද පාල­නය තුළදී විනාශ කෙරිණ. කොටුවේ ශාන්ත ලෝරන්ස් පල්ලිය විනාශ කෙරණි. ශාන්ත ෆ්‍රැන්සිස් පල්ලිය ද විනාශ කර එහි ඕලන්ද පෙර­දිග ඉන්දීය වෙළඳ සමා­ගමේ (V.O.C සමා­ගමේ) නිල දේව­ස්ථා­නය ඉදි කෙරිණි. එහි වූ සොහොන් බිම ප්‍රධාන සොහොන් බිම ලෙස 1813 වර්ෂය තෙක් භාවිත විය. පසුව සොහොන් ඵලක සියල්ල වුල්වෙ­න්ඩාල් පල්ලිය (ආදු­රුප්පු වීදියේ පල්ලිය) වෙත ගෙන යන ලදී. ෆ්‍රැන්සිස් පල්ලියේ තිබූ ධර්ම­පාල රජුගේ සෙහොන් ඵල­කය 1766 දී කොටුවේ ශාන්ත පීතර පල්ලි­ය­ටත්, 1813 දී ආදු­රුප්පු වීදියේ වුල්වෙ­න්ඩාල් පල්ලි­ය­ටත් රැගෙන යන ලදී. එහි සවි­කර තිබු ලෝහ­මය ඝණ්ඨා­රය කයි­මන් දොර­කඩ අස­ළ­ඝ­ණ්ඨාර කුළුණේ සවි­ක­රන ලදැයි කියවේ.

‘ශාන්ත ලෝරන්ස්’ හා ශාන්ත බාබරා’ ලෙසින් නම් කර තිබූ පෘතු­ගීසි කොටුව ද සම්පූ­ර්ණ­යෙන් ම සම­තලා කෙරිණි.

පිට­කො­ටුවේ සෙක්කු වීදියේ ශාන්ත මේරි පල්ලිය ද එසේ ගොඩ­න­ගන ලද්දකි. මෙම භූමියේ පෘතු­ගීසි පාලන අව­ධියේ පැවති පල්ලි­යක් කඩා දමා 1655-56 වර්ෂ­වල ඕලන්ද පාල­ක­යින් එම ස්ථානයේ ම වෙනත් පල්ලි­යක් ඉදි­කර ඇත. වර්ෂ 1814 පමණ වන­තුරු පැවති එහි බොහෝ පැරණි කොටස් ඉවත් කොට ඉංග්‍රීසි පාල­න­යේදී ප්‍රොතෙ­ස්තන්ත පල්ලි­යක් බවට පත් කෙරිණ.

අලු­ත්කඩේ ප්‍රදේ­ශයේ ඇති මෙතෝ­දිස්ත පල්ලිය (1816), මට්ට­ක්කු­ලිය ප්‍රංශ වත්තේ මෙතෝ­දිස්ත පල්ලිය (1895), ප්‍රදේ­ශයේ ඓති­හා­සික වැද­ග­ත්ක­මක් ඇති පැරණි දේව­ස්ථාන වේ. දැනට කොළඹ ඇති වෙනත් පෞරා­ණික, ඓති­හා­සික හා සංස්කෘ­තික වටි­නා­ක­මක් ඇති දේව­ස්ථාන කීප­යක් පහත දැක්වේ.

ශාන්ත පීතර දේව­ස්ථා­නය -කොටුව

වර්ෂ 1680 දී ඉදිවූ, ඕලන්ද ආණ්ඩු­කා­ර­ව­රුන්ගේ නිල නිවස ලෙස ද කලක් භාවිත වූ මෙම දේව­ස්ථා­නය එව­කට නග­රයේ තිබූ විශා­ල­තම පෞද්ග­ලික ගොඩ­නැල්ල විය. පැරණි ලක්ෂණ අද එලෙ­සින් ම නැතත් ලංකා ඉති­හා­සය හැදෑ­රීමේ බොහෝ ප්‍රයෝ­ජ­න­වත් මූලාශ්‍ර කීප­යක් මෙහි වෙයි. ඕලන්ද පාල­ක­යන් ඔවුන්ගේ පාලක මණ්ඩල රැස්වීම් සඳහා මෙම ස්ථානය භාවිත කළේය.

බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සම­යේදී ආණ්ඩු­කාර ෆෙඩ්රික් නෝර්ත් (1798-1805) ද මෙහි වාසය කළේ ය. එසේ ම ශ්‍රේෂ්ඨා­ධි­ක­රණ රැස්වීම් සඳහා ද කලක් භාවිත විය. 1804 වස­රේදී ප්‍රති­සං­ස්ක­ර­ණය කර ‘ශාන්ත පීතර ඉංග්‍රිසි ගැරි­සන් දේව­ස්ථා­නය’ නමින් පූර්ණ ආග­මික ආය­ත­න­යක් බවට මෙම ස්ථානය පත් කරන ලදී. එතෙක් බ්‍රිතාන්‍ය ජාති­ක­යින් තම ආග­මික කට­යුතු සඳහා භාවිත කරන ලද්දේ ඕලන්ද වුල්වැ­න්ඩාල් පල්ලිය යි.

වර්ෂ 1881 දී නැවත කළ ප්‍රති­සං­ස්ක­ර­ණ­ව­ලින් පසුව දේව­ස්ථා­න­යට අවශ්‍ය අංග කීප­යක් ඊට එක් කරනු ලැබී ය. මෙම දේව­ස්ථා­නයේ වර්ෂ 1930 වස­රේදී ද ප්‍රති­සං­ස්ක­රණ සිදු කොට ඇත. දේව­ස්ථාන ශාලාවේ වම් පස කොටස බැති­ම­තුන්ගේ ආසන පේළි­යක් ද කෙළ­වර ඇති වේදි­කා­වට ඉහ­ළින් අතින් ක්‍රියා කර­වන පැරණි අවා­නක් ද වේ. බිත්ති­වල ඕලන්ද හා බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රභූන්ගේ අනු­ස්ම­රණ ගල් පුවරු රැසකි.

ශාන්ත ඇන්ඩෲ දේව­ස්ථා­නය - ගාලු පාර

මුහුදු බඩ දුම්රිය මාර්ගය ගාලු පාරට යටින් දිවෙන පාලම අසළ අංක 73 හි පිහිටා ඇත. මැකන්සි ආණ්ඩු­කා­ර­ව­රයා (වර්ෂ 1841) මුල්ගල තබා කොළඹ කොටුවේ රජ වීදියේ ආරම්භ කර තිබූ දේව­ස්ථා­නය වෙනු­වට පසුව කොල්ලු­පි­ටියේ ඉදි­ක­රන ලද මෙය වර්ෂ 1907 ට අයත් ය. ජේ. ජී.මැක්වි­දර් මෙහි මූලා­ර­ම්භක පිය­තුමා ය. එව­කට මෙම පරි­ශ්‍රයේ තිබූ ව්‍යාපා­රික ගොඩ­නැ­ගි­ල්ලක් ඉවත් කර ලංකාවේ සිටි ස්කොට් ජාති­ක­යින්ගේ ආග­මික කට­යුතු වෙනු­වෙන් මෙය භාවිත වන්නට වූයෙන් එතැන් පටන් ‘ස්කොට් කර්ක්’ ( Scots Kirk) දේව­ස්ථා­නය නමින් ද හඳු­න්වයි.

ගොඩ­නැ­ගිල්ලේ සැලැස්ම සකස් කර ඇත්තේ එඩ්වඩ් ස්කිනර් ය. ගොතික් ශෛලි­යට (Gothic Perpendicular Style) ඉදි­කර ඇති මෙහි කැපී පෙනෙන ලක්ෂ­ණය නම් එහි ඉදි­රි­පස ඇති චතු­ර­ස්‍රා­කාර කුළුණු දෙක ය. විශාල ගොතික් ආරුක්කු ද ඒ මැද ඒ හැඩයේ ම සුවි­සල් වීදුරු ජනේ­ල­යක් ද මගින් දේව­ස්ථාන ශාලා­වට ආලෝ­කය ලබා ගනී. මෙම වීදුරු ජනේ­ලය වර්ෂ 1921 දී සවි­ක­රණ ලද්දකි. ආරුක්කු කොරි­ඩෝ­රය හා කවු­ළු­ව­ලින් ද ශාලා­වට මනා පෙනු­මක් ලබා දීමට සමත් වී තිබේ.

ශාන්ත මයි­කල් දේව­ස්ථා­නය - කොල්ලු­පි­ටිය

කොල්ලු­පි­ටිය ආර්.ඒ.ද මෙල් මාව­තෙන් නැගෙ­න­හි­රට හැරී යන ශාන්ත මයි­කල් පාරේ පිහිටා ඇත. මේ ස්ථානයේ දේව මෙහෙ­ය­යන් පොල් අතු ගොඩ­නැ­ගි­ල්ලක ආරම්භ වී ඇත්තේ වර්ෂ 1814 දී ය. එකල එය ‘ශාන්ත තෝමස් පල්ලිය’ නම් විය. වර්ෂ 1864 දී කොළඹ අග­රද ගුරු ක්ලොෆ්ටන් පිය­තු­මාගේ සිට ශාන්ත මයි­කල් ශාන්තු­වර හා සියලු ශාන්තු­ව­රුන්ගේ දේව­ස්ථා­නය ලෙස භාවිත කළේ ය.

ගොතික් ශෛලි­යට ඉදි­ක­රන ලද මෙහි කවුළු, දොරටු, කොරි­ඩෝර සියල්ල කෝණා­කාර ආරුක්කු හැඩ­යට තබා ඇත. ත්‍රිකෝ­ණා­කර මුදුන් ගේබ­ල­යක් එක්කර ඇත්තේ 1887 දී කළ ප්‍රති­සං­ස්ක­ර­ණ­ව­ලදී ය. වර්ෂ 1648 පමණ අයත් යැයි සැල­කෙන පෘතු­ගීසි යුග ඝණ්ඨා­ර­යක් ද මෙහි සංර­ක්ෂ­ණය කර ප්‍රද­ර්ශ­නය කරයි.

ශාන්ත පාවුළු දේව­ස්ථා­නය - මිලා­ගි­රිය

ගාලු පාරත් ඩික්මන් පාරත් එකි­නෙක සම්බන්ධ වන කෝණා­කාර භූමියේ පිහිටා ඇත. පෘතු­ගීසි පාලන සමයේ ‘Milagres’ ස්වාමි දුවගේ නමින් පල්ලි­යක් මෙහි තිබුණි. වර්ෂ 1848 දී ගොතික් ශෛලියේ කුඩා දේව­ස්ථා­න­යක් සමග ම පාසැ­ලක් ද (1853 දී) මෙහි ආරම්භ විය. දැන් එහි ඇති දේව­ස්ථා­නය 1890 දී ඉදි­ක­රන ලද්දකි. උස් කෝණා­කාර මුදු­නක් සහිත වූ එය දෙප­සට විහි­දුණු පල දෙකක වහ­ල­ය­කින් යුක්ත ය. ඉදි­රි­පස ප්‍රවේ­ශය විශාල ගොතික් ආරු­ක්කු­ව­කින් ද, ශාලාවේ දෙපස පටු ආරුක්කු පෙළ­කින් ද නිර්මා­ණය කර ඇත. මේ බොහෝ ලක්ෂණ 1903 දී සිදු කළ ප්‍රති­සං­ස්ක­ර­ණ­ව­ලින් පසු ඊට ලැබුණු දෑ ය. ක බැසි­ලි­කා­වක ස්වරූ­ප­යට කරන ලද එම ප්‍රති­සං­ස්ක­ර­ණ­ව­ලින් අට­ප­ට්ටම් කුළුණු දෙකක් ද ඊට එක්වී ඇත.

පිලිප් නේරි දේව­ස්ථා­නය - ඕල්කට් මාවත

රෝමානු කතෝ­ලික දේව­ස්ථා­න­යක් වන මෙහි මූලා­ර­ම්භය 1862 වුවත් අද එහි ඇත්තේ 1906 දී ඉදි­ක­රන ලද්දකි. වඩාත් උස්ව ඉදි­කර ඇති ඉදි­රි­පස මුහු­ණත සීනු කණු දෙක­කින් සම­න්විත ය. මුදුනේ වූ කුරු­සය දෙප­සින් බීරළු වැට­වල් ද, කුඩා කොත් කීප­යක් ද අර්ධ උන්නත කොරි­න්ති­යානු ශෛලියේ කුළුණු සහ ආරුක්කු හැඩැති බිත්ති කප­රාරු ද වෙයි.

සියලු ශාන්තු­ව­රුන්ගේ දේව­ස්ථා­නය - අලු­ත්කඩේ

ශ්‍රේෂ්ඨා­ධි­ක­රණ සංකී­ර්ණ­යට පසු­ප­සින් පිහිටා ඇත. උස් කෝණා­කාර මුදුන් කොතක් සමග ගොතික් වාස්තු­වි­ද්‍යා­වට අනුව ඉදි­කර ඇති මෙය වඩාත් ඈතට දර්ශ­නය වේ. මුද­ලි­යර් ජේ. ඒ. පෙරේ­රාගේ අධී­ක්ෂ­ණය යටතේ රජයේ වැඩ දෙපා­ර්ත­මේ­න්තු­වෙන් ඉදි­ක­රන ලද මෙහි සැලැස්ම ජේ. එෆ්. චර්චිල් ගේ ය. ප්‍රධාන ශාලාවේ ඇතු­ළත ද ගොතික් ශෛලි­යට ම නිම කරන ලද දැව ආරුක්කු, පරාල ආදි­යෙන් අලං­කාර කර ඇත. ශාලාවේ ඉහළ කොට­ස්ව­ලට ළඟා වීමට පටු දැව පඩි­පෙ­ළක්, ආරුක්කු ජනේල හා දොර­ටු­ව­ලින් ද යුත් මෙය 1895 වර්ෂ­යේදී තනා නිම කරන ලද්දකි.

වුල්වැ­න්ඩාල් පල්ලිය - කොට­හේන

ශ්‍රී රත­න­ජෝති සර­ව­න­මුත්තු මාවතේ කෙළ­වර පිහිටා ඇත. ඕලන්ද රෙප­ර­මාදු සභාව විසින් 1749 දි එව­කට එහි තිබූ පෘතු­ගීසි පල්ලි­යක් ඉවත් කර මෙම ගොඩ­නැ­ගිල්ල තනනු ලැබිණ. ලංකාවේ පළමු පොන්ත­කොස්ත පල්ලිය වන මෙයට ඕලන්ද පෙර­දිග ඉන්දීය වෙළඳ සමා­ගමේ අනු­ග්‍ර­හය ලැබිණ. ආර­ම්භක වර්ෂය එහි නැගෙ­න­හිර දොර­ටු­වට ඉහ­ළින් සට­හන් කර ඇත.

මුදුන් පියස්ස බදා­ම­යෙන් ම බැඳ තිබීම මෙහි විශේ­ෂ­ත්ව­යකි. ගොඩ­නැ­ගිල්ලේ අත්ති­වා­රම කුරු­සා­කාර හැඩැති ය. ගෙබි­මට කළු­ගල් අල්ලා ඇත. කබොක් ගලින් බැඳි බිත්ති­වල ඝන­කම අඩි 5ක් පමණ වේ. ප්‍රධාන ශාලාවේ පැරණි ධර්මා­සන, පොකුරු පහන් ඇතු­ළත් ගෘහ භාණ්ඩ රැසකි. දැව බැල්ක­නි­යක් හා ආණ්ඩු­කා­ර­යාට වෙන් කරන ලද ආසන පෙළක් ද ඒ අතර වේ. වර්ණ වීදුරු පම­ණක් බ්‍රිතාන්‍ය යුගයේ දී කළ එකතු කිරීම් ය.

දේව­ස්ථා­නයේ ඓති­හා­සික වැද­ග­ත්කම තීව්‍ර වන්නේ එහි ඇති පැරණි සොහොන් ඵලක 30කට අධික ප්‍රමා­ණය යි. ඕලන්ද ආණ්ඩු­කා­ර­ව­රුන් ද පූජ­ක­ව­රුන් හා ප්‍රභූ­ව­රුන් වෙනු­වෙන් මේවා සකස් කර ඇත. බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩු­කාර එඩ්වඩ් බාන්ස්ගේ පුව­රුව ද ඉන් එකකි. දෙමළ, ඕලන්ද හා ඉංග්‍රීසි භාෂා ත්‍රිත්ව­යෙන් ම සට­හන් සහිත මෙම සොහොන් පුවරු අතර පැර­ණි­තම පුව­රුව වර්ෂ 1607ට අයත් ය. අවට දේව­ස්ථා­න­ව­ලින් ඉවත් කරන ලද පුවරු ද මේ අතර වේ. දේව­ස්ථා­නයේ ප්‍රති­සං­ස්ක­රණ වර්ෂ 1783,1856,1969,1992 දී සිදු වී තිබේ.

ශාන්ත ලුසියා දේව­ස්ථා­නය - කොට­හේන

කොළඹ නග­රයේ පිහිටි විශා­ල­තම දේව­ස්ථා­න­යකි. වර්ෂ 1760 දී මෙය මුලින් ආරම්භ වී ඇත්තේ පොල් අතු මඩු­වක් ලෙසිනි. 1782 වස­රේදී නික­ලස් රොඩ්රි­ගුස් පිය­තුමා එය ස්ථිර ගොඩ­නැ­ගි­ල්ලක් බවට පත් කිරී­මෙන් පසු 1820 හා 1834 ප්‍රති­සං­ස්ක­රණ ද සහි­තව ලංකාවේ පළමු ආසන දෙව් මැදුර බවට උසස් කරන ලදී. වර්ත­මා­නයේ මෙහි දැකිය හැකි බොහෝ අංග 1881 - 1909 වර්ෂ අත­ර­තුර වරි­න්වර එක­තු­ක­රන ලද ඒවා ය. ’ස්ටැනිස්ලූ තබ­රානි’ ( Stanisloo Tabarani ) පිය­තුමා විසින් යෝජනා කරන ලද ඉතාලි සැර­සිලි මෝස්තර අනුව ගොඩ­නැ­ගිලි සැල­සුම් ශිල්පී එච්. එෆ්. තොම්ලන් හා ජේ. සී. හැමොන්ස් ගේ සැල­ස්ම්ව­ලට අනුව වෝකර්ස් සමා­ගම විසින් ඉදි­කි­රීම් සිදු­කර තිබේ. නව දේව­ස්ථා­නයේ පළමු දේව මෙහෙය 1887 දී සිදු විය.

දේව­ස්ථා­නය මුදුනේ ඇති ප්‍රධාන ඩෝමය හා පරි­වාර ඩෝමය 1937 වස­රේදී එක් වූ ඒවා ය. ඒවාට ඉදි­රි­යෙන් ශාන්ත ලුසියා හා පරි­වාර ශාන්තු­ව­රුන්ගේ ප්‍රතිමා කීප­යකි. ප්‍රංශ සමා­ග­මක නිර්මා­ණ­යක් වූ ලංකාවේ දැනට ඇති බරැති ම හා විශාල ම ඝණ්ඨා­වක් (රාත්තල් 4300ක් පමණ) හා පරි­වාර ඝන්ඨා ද බීරළු පේළි, සිලි­න්ඩා­කාර කුළුණු, ආරුක්කු දොරටු, කෝණා­කාර මුදු­න්පෙත් ආදී පැරණි රෝම හා වික්ටෝ­රි­යානු ශෛලීන්ට ඉදි­ක­රන ලද අංග ද මෙහි වෙයි. දේව­ස්ථා­න­යට ම අනු­බ­ද්ධව 1856 දී ශාන්ත බෙන­ඩික් විද්‍යා­ලය ද 1869 දී යහ­පත් එඬේ­රාගේ කන්‍යා­රා­මය ද ආරම්භ විය.

ශාන්ත අන්තෝනි දේව­ස්ථා­නය - කොච්චි­කඩේ

විශේ­ෂ­යෙන් ධීවර ප්‍රජාව අතර ප්‍රව­ලිත මෙම පල්ලිය කොළඹ වරාය ආස­න්නව පිහිටා ඇත. එහි මුහු­ණතේ ආරුක්කු හැඩැති දිගැටි වීදුරු කුටි­යක තැන්පත්ව ඇත්තේ 1822 වසරේ ගෝවෙන් වැඩ­ම­වන ලද ශාන්ත අන්තෝනි මුනි­තු­මාගේ ප්‍රති­මා­වකි. මුදුන් කොත්, බීරළු වැට, ඩොරික් කුළු­ණු­ව­ලින් ද දේව­ස්ථාන මුහු­ණත සම­න්විත වේ. ඒවාට දෙප­සින් උස් චතු­ර­ස්‍රා­කාර සීනු කුළුණු (Squre Tower) දෙකකි. පහත භාගයේ දොරටු හා ජනේල ගොතික් ශෛලි­යට කෝණා­කා­රව තබා ඇත. මෙහි ආර­ම්භ­කයා ගෝවේ අන්තෝනි කොච්චි­යාල් පිය­තුමා ය.

ශාන්ත තෝමස් දේව­ස්ථා­නය - ජින්තු­පි­ටිය

කොළඹ නග­රයේ ඇති ඇන්ග්ලි­කානු නිකා­යට අයත් පැරණි දේව­ස්ථා­න­යකි. පැරණි පෘතු­ගීසි දේව­ස්ථා­න­යක් හා ඕලන්ද බැරැ­ක්ක­යක් ලෙස භාවිත වූ ගොඩ­නැ­ගි­ල්ලක් ඉව­ත්කර තනන ලද්දකි. ආණ්ඩු­කාර රොබට් බ්‍රවු­න්රිග් (1812-22) විසින් මුල්ගල තබා 1815 දී වැඩ ආරම්භ කළ මෙහි ප්‍රධාන අනු­ග්‍රා­හ­කයා වූයේ ද ඔහු ය. රජයේ මිනු­ම්පති ජී. ස්කින්ඩර්ගේ අධී­ක්ෂ­ණය යටතේ ඉදි වූ මෙය ප්‍රදේ­ශයේ ද්‍රවිඩ ක්‍රිස්ති­යා­නු­වන්ගේ අපේ­ක්ෂා­වන් වෙනු­වෙන් එංග­ලන්ත සභාව යටතේ පාල­නය විය. දේව­ස්ථා­න­යට අයත් පැරණි සුසාන භූමියේ කුරුස රූප හා මත්ස්‍ය රූප රැගත් පෘතු­ගිසි පාලන සමයේ සිට පැව­තෙන සොහොන් පුවරු කීප­යක් වේ. ගල්කිස්සේ ශාන්ත තෝමස් විද්‍යා­ලය 1804දී මුලින් ම ආරම්භ වූයේ ද මේ ස්ථානයේ උස් බිමක ය. 1903 දී දේව­ස්ථා­නය ප්‍රති­සං­ස්ක­ර­ණ­ව­ලට ලක් වීමෙන් පසු එහි මුහු­ණත ත්‍රිකෝ­ණා­කා­රව ස්වරූ­ප­යට සකස් කරන ලදී.

උපුටා ගැනීම - http://www.silumina.lk/2018/12/22/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%82%E0%B6%9C/%E0%B6%BD%E0%B7%8F%E0%B6%82%E0%B6%9A%E0%B7%92%E0%B6%9A-%E0%B6%9A%E0%B6%AD%E0%B7%9D%C2%AD%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%9A-%E0%B6%B6%E0%B7%90%E0%B6%AD%E0%B7%92%C2%AD%E0%B6%B8%C2%AD%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B7%9A-%E0%B6%89%E0%B6%AD%E0%B7%92%C2%AD%E0%B7%84%E0%B7%8F%C2%AD%E0%B7%83%E0%B6%BA-%E0%B6%A2%E0%B7%93%E0%B7%80%C2%AD%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%B1-%E0%B6%9A%E0%B6%BB%E0%B6%B1-%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B7%85%E0%B6%B9-%E0%B6%B4%E0%B7%90%E0%B6%BB%E0%B6%AB%E0%B7%92-%E0%B6%AF%E0%B7%9A%E0%B7%80%C2%AD%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%AE%E0%B7%8F%E0%B6%B1

 

පරංගියාගේ කොළඹ කොටුව ඉංග්‍රීසීන් පුළුල් කළ හැටි

---

 

පරංගියා කෝට්ටේ ගියා වගෙයි   

 

කයිමන් දොරකඩ වගෙයි යන කට කතා ගොඩ නැගුණේ කොළඹ කොටුව හැදුණ කාලයේ සිටය. දැන් ඒ කට කතා මතක ඇති අය ඇත්තේ ඉතා සුළු සංඛ්‍යාවකි.   

 

අප අද දකින පිටකොටුව එදා පෘතුගීසි සමයේ පිටකොටුවට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස්ය. අද ශ්‍රී ලංකා ද්වීපයේ ආර්ථික කේන්ද්‍රස්ථානය පිටකොටුවය. අපේ පරිභෝජනයට අවශ්‍ය කුඩා අල්පෙනෙත්තේ සිට යෝධ කැටපිලරය දක්වා වූ සියලුම භාණ්ඩත්, ආහාර පාන ආදියත්, රෙදිපිළි ආදී සියල්ලත්, අලෙවි කරන ස්ථාන පිටකොටුවේ තිබේ. එදා මෙදාතුර දේශීය භෞමික අඛණ්ඩභාවය රැකීමට හා පරදේසීන්ගෙන් වන උපද්‍රව මැඩ ගැනීමටත් ක්‍රියාත්මක වූ මූලස්ථානය පරංගියා විසින් කොටුව හා පිටකොටුව යන ​කොටස් දෙකකට බෙදන ලද කොළොම්තොට හෙවත් කොළඹ ය. 

 

මායාදුන්නේ රජතුමාගේ පුත්‍ර සීතාවක රණශූර රාජසිංහ රජ්ජුරුවෝ පෘතුගීසීන්ට එරෙහිව කොළඹ කොටුව වටකළ අවස්ථා කීපයකදීම මේ පිටකොටුව සිංහල හා පෘතුගීසි ලෙයින් තෙත්වූ බව ඉතිහාස ගතවී තිබේ. පෘතුගීසි මළ සිරුරු මේ භූමියට පොහොර ​ෙවන්ට ඇත. මාලිගාවත්තේ කඳවුරු බැඳගත් රාජසිංහ රජුගේ හේවා කණ්ඩායම පෘතුගීසීන්ගේ තුවක්කුව හා බයිනෙත්තුව පරදවා ජය පානය කළ බව මේ පිටකොටුවේ වැලි අැටවලට තවම මතක ඇතැයි අපට සිතේ. බේරේ වැවේ යෝධ මිනී කිඹුලන්ට කයිමන් දොරකඩ අසලදී පෘතුගීසි හේවායන්ගේ සුදුපාට මළ සිරුරු ගොදුරු වූ අයුරු මේ බිමට තවම මතක ඇත. 

 

දොන් ලොරැන්සෝ ද අල්මේදාගේ නියෝජිතයා හැටියට කපිතාන් ෆර්නාඩ් කොට්රිම් කෝට්ටේ රජු බැහැදැකීමට ගිය එම දීර්ඝ චාරිකාවට දින තුනක් ගතවූ බවද වාර්තා ගතය. කොළඹ සිට කෝට්ටේට ඇති දුර සැතපුම් හයක් පමණක් වන නමුත් පිටකොටුව හරහා ඔවුන් එහි යද්දී සිංහලයන් ඔවුන්ට කර ඇති සමච්චලය කවරදාක හෝ මේ රට ඔවුන්ගේ ජනතාවට අමු සොහොනක් වේයයි ඔවුන්ට සිතෙන්ට නැත.   

 

ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 9 වැනි හා 16 වැනි ශත වර්ෂ අතරතුර අරාබි පෙළපතින් පැවත එන මිශ්‍ර හෝ අමිශ්‍ර හෝ මුස්ලිම් ජන සමූහයකට කොළොම්තොට වාසභූමි වී තිබිණ. පෘතුගීසීන් විසින් මොරාස් යනුවෙන්ද බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් මුවර්ස් යනුවෙන්ද ඔවුහු හඳුන්වනු ලැබූහ. ලංකාවේ මුහුදුබඩ ප්‍රදේශ පෘතුගීසීන්ට යටත්වූ පසුව යුරෝපීය පාලකයන්ගේ ප්‍රධාන නගරය වූයේ කොළඹය. 1815 දී බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් කන්ද උඩරට ද ස්වකීය ආධිපත්‍යයට ඈඳා ගැනීමෙන් පසු කොළඹ මුළු දිවයිනේම අගනුවර ලෙස සැලකිණි. එසේ වුවද 1871 වන තෙක්ම ලංකාවේ ප්‍රධාන වරාය (නැව් තොට) ගාල්ල විය. එදා කොළොම්තොට විවෘත මුහුදු බොක්කක් සේ පැවැති අතර 1885 දී නිරිත දිග දිය කඩනය ඉදිකිරීම හා නැව්තොටකට අවශ්‍ය වෙනත් අංග කීපයක් එක් කිරීම නිසා එම මුහුදු තීරය ආරක්ෂිත වරායක් බවට පත්විය. 1869 නොවැම්බර් මස 19 වැනි දින සූවස් ඇළ විවෘත කිරීමෙන් පසු පෙරදිග මුහුදුකරයේ නැව් ගමනාගමනය වර්ධනය විය. එසේ වුවද කොළොම්තොට ලංකාවේ ප්‍රධාන නැව්තොට වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වූයේ 1871 න් පසුවය.   

 

ජනාකීර්ණත්වය, තදබදය, අපවිත්‍රතාව, කාර්බහුල්‍යය, අවිවේකය හා ඝෝෂාව යන මේ සියල්ලෙන්ම විකෘති කරනු ලැබූ පිටකොටුව එදා මෙයට හාත්පසින්ම වෙනස් වූ ස්වරූපයක් ගත්තේය.   

සර් එඩ්වඩ් බාන්ස් ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් කරන ලද නියෝගය අනුව 1874 දී දිවයිනේ ජන සංගණනයක් පැවැත්විණි. එම වාර්තාවට අනුව එදා කොළඹ නගරයේ ජනගහනය 31185 ක් විය. එය කොටුව ප්‍රදේශයේ 734 ක්ද පිටකොටුවේ 4979 ක්ද පිටකොටුවෙන් පිටත ප්‍රදේශවල 25475 ක්ද වශයෙන් සඳහන් විය. 1963 ජන ලේඛනයට අනුව කොළඹ නගරයේ ජනගහනය පන්ලක්ෂය ඉක්මවා සිටියේය.   

 

එවකට කොළඹ කොටුව අද මෙන් නොව කොටු තාප්පයෙන් හා දිය අගලකින් යුක්ත වූ අතර කොටු පවුර හා දිය අගල නඩත්තුව සඳහා සේවකයන් හය දහසක් යොදවා තිබුණි. කොළඹ කොටු පවුර කඩා බිඳ දැමීම සඳහා බ්‍රිතාන්‍ය රජයෙන් අවසර ලබාගන්නා ලද්දේ සර් හර්ක්‍යුලස් රොබින්සන් ආණ්ඩුකාරවරයා විසින්ය. ඒ 1869 වර්ෂයේදීය. ඒ අනුව සියවස් තුනක දීර්ඝ ඉතිහාසයක් තිබූ දැවැන්ත කොටු පවුර පොළොවට සමතලා වූවා පමණක් නොව ඊ වටා තිබූ යෝධ දිය අගලද පස් දමා පුරවනු ලැබීය. මනා වාතාශ්‍රය ලැබීමෙන් එයින් පසු නගරය සෞඛ්‍ය සම්පන්න වූවා පමණක් නොව කොටුවත් පිට​ෙකාටුවත් අතර වූ බාධකය ඉවත්වීමෙන් නගරය නව පෙනුමකින් හා පහසුවකින්ද සමන්විත වූයේය.   

 

දහඅටවෙනි සියවස මුල්භාගයේදී පිටකොටුව ප්‍රභූන්ගේ වාස භූමිය බවට පත්ව තිබුණේය. අලංකාර නිවාස ගෙවතු උයන් සහ මන බඳනා පවිත්‍ර වීථිවලින් ප්‍රදේශය අලංකෘත විය. එක් විචාරකයකු සඳහන් කර ඇති ආකාරයට එම නිවෙස්වල බිත්ති කහපාට සායමින් ඔප් නංවා තිබුණ අතර, දොර හා ජනෙල් වටා රතු හෝ රන් පැහැති තීරු වලින් අලංකෘත කොට තිබිණ. ඇස්වහ සහ කටවහ දොසින් අත්මිදීම පිණිස ඒවායේ වහල යට සුදු පැහැති මැටි භාජන සවිකොට තිබූ බවද කියැවේ. මෙහි වැඩි වශයෙන් පදිංචිව සිටියේ ලන්දේසීන්ගෙන් හා පෘතුගීසීන්ගෙන් පැවතෙන්නන් බවද ඔවුන් ප්‍රබල ධනවතුන් බවද සඳහන් විය.   

 

දහනව වැනි සියවසේ මුල් භාගයේ කොළොම්පුරය පිළිබඳව සිය ලංකා විස්තරයේ කරුණු දක්වන ජේම්ස් කෝඩිනර් දේවගැතිතුමා පිටකොටුව ගැන මෙසේ සඳහන් කරයි.   

 

එකිනෙකට සරල සමාන්තරව දිවෙන, දිගින් මයිල භාගයක් තරම් වූ වීථි පහක්ද, එම වීථි හරහට සෘජු කෝණාශ්‍රව වැටී ඇති තවත් වීථි පහක්ද ඇති මෙම ප්‍රදේශය පිරිසුදුකමින් හා සුන්දර බවින් හෙබි අතර, කොටු බැම්මෙන් වටවූ ප්‍ර​දේශයට වඩා විශාල විය. මෙහි ඇති නිවෙස්වල ඝන කුලුණුවලින් ආවරණය වූ බරාඳයන් ඇති නමුත් මනා ලෙස වැවුණු ගස් වලින් ලැබෙන අලංකාරය නොමැති නිසා හිස් බවක් ඇත.   

 

එවකට රජයේ නීතිඥයකු වූ සර් රිචඩ් මෝගන් මහතා පිටකොටුවේ පදිංචිව සිටි ප්‍රභූන්ගෙන් ඉතාම බලසම්පන්නයා විය. ඔහු උපන්නේ 1821 පෙබරවාරි 21 වැනිදා කුමාර වීදියේ නිවෙසකදීය. සිය අසල්වැසියා පිළිබඳව විස්තර කරන ඔහු මෙසේ කියයි. 

 

අපගේ ගෙයට යාබද නිවසේ විසූ වයෝවෘද්ධ රන් මහතා එදින අවඥා සහගත ලෙස සලකනු ලැබූ ඕලන්ද සමාජයට අයත් වූ ඉතාමත්ම යහපත් මහතෙකි. නැන්කීන් කලිසම් ඇඳ දිග සුදු මේස් දැමූ ඔහු ජේත්තුවට ඇඳුම් ඇන්දේය. පිටත බරාඳයේ වාඩිගන්නා මොහු සෑම සන්ධ්‍යාවකම හකුරු විකා කෝපි පානය කිරීම සිරිතක් වශයෙන් කරයි. මොහුගේ විහිළුවලින් බොහෝ සේ විනෝදවූ අපි හකුරු ගෙඩිය මනාසේ පැසුණු පසුව ඉන් කැබලි අප අතර බෙදාදෙන්නෙමැයි සෑම රාත්‍රියකම ඔහු විසින් දෙන ලද පොරොන්දුවෙන් තව තවත් සතුටු වීමු. රජයේ කාර්යාලයක ප්‍රධාන ලිපිකරු වූ හෙතෙම ඉතාලිවරුන්ගේ ඩබල් එන්ට්‍රි (Double Entry) ක්‍රමයට ප්‍රථමයෙන්ම තමාගේ ගිණුම් තැබූ පුද්ගලයා විය.   

 

අන්තිම ලන්දේසි ආණ්ඩුකාරවරයාවූ ඒන්ජල් බීක් මහතාට ග්‍රෑන්ඩ්පාස්හි නිවෙසක් තිබුණි. ඒ ගැන කෝඩිනර් දේවගැතිතුමා මෙසේ සඳහන් කරයි.   

 

කාර්යාල පේළිය හා මනා ලෙස සාදන ලද ගෙඋයන් හැරෙන්ට සිය පවුලේ වාසය සඳහා වෙන්වූ තනි තට්ටුවේ ගෙවල් දෙකක් තිබේ. මේ ගෙවල් එක පෙළටම ඇති නිසා ගංගාවක වේල්ලක් මත තැනූ දෙවැනි ගෘහයට ඇතුළුවීම සඳහා ප්‍රථම ගෙය තුළින්ම ගමන් කළ යුතුය. ගැඹුරු දිය කඳින් යුතු ගඟ වේගයෙන් ගලා බස්නා අයුරු මෙම නිවෙසේ ජනෙල් අතරින් දැකගත හැකිය. ගඟේ අනික් ඉවුර ඝන වනයෙන් වැසී තිබේ. පහත් තැනිතලා ප්‍රදේශයක් වූ මෙහි අවට දර්ශනය මනරම්ය. මදක් උස්වූ ප්‍ර​දේශය වගුරු සහිත වූයෙන් එහි වී ගොවිතැන් කරනු ලැබේ. උදය කාලයේ මුළු ප්‍රදේශය වසා පැතිරෙන මීදුම නිසා සෞඛ්‍යයට අහිතකර යැයි සැලකුවත් ජනරාල් මැක්ඩෝවල් හා ඔහුගේ නිලධාරීහු සෞඛ්‍යයට අහිතකර බලපෑමක් නොමැතිව බොහෝ විට පිට පිට මාස ගණන් මෙහි වාසය කළෝය. එහෙත් මෙය ඉංග්‍රීසි ජාතිකයකු විසින් සිය නිවාසය තැනීම සඳහා තෝරාගනු ලැබිය යුතු ස්ථානයක් නොවේ.   

 

පිටකොටුවේ කයිමන් දොරකඩ අපේ සිංහල ගැමියාගේ කටට හුරු වචනයකි. කයිමන් දොරකඩ ගැන ජනකවි කියවී ලියවී තිබේ.   

 

නළා පිඹිති සුද්දෝ ඇවිදින්  උදය  

ගලා සෙනඟ මරිවැල්ලේ වැඩ  පලය

නිලාගොලෝ වීදුරු දොරවල්  ඇරිය

බලාපන්න කයිමන් දොරකඩ  එළිය  

 

සංගිලි පාලමෙන් උදේ කරත්ත පෙළ පිටත්  වුණා

ගෑස්පහට ළං වෙන කොට අපි හොඳටම හවස්  වුණා

සෙක්කුවීදියේ කම්බා දැක උඹ මට මතක්  වුණා

මං එන තුරු කයිමන් දොරකඩ ඉඳපන්  සෙලෙස්තිනා 

 

කයිමන් දොරටුව පිළිබඳව පර්සිටල්ගේ සටහන මෙසේය. 

 

කයිමන් දොරටුව හෙවත් කේමන් දොරටුව හරහා පිටකොටුවේ අනික් පැත්තට වැටී ඇති වීථිය ඉතාමත්ම පටු හෙයින් සීමාවී ඇති එම ප්‍රදේශයේ දේශගුණය බෙහෙවින්ම උෂ්ණය. එහි සර්ප්වරු හා මුදල් මාරුකරන්නෝ පදිංචිව සිටිති. අතිශයින්ම විශාලවූ පිටකොටුවෙන් පිටත ප්‍රදේශයේ තිබූ මාර්ග අතුරෙන් සමහර මාවත් සැතපුම් දෙකක් පමණ දුරට විහිදී ගියේය. මේ එක මාවතක කෙළවර පල්ලියක්ද එම පල්ලිය පිටුපස කන්දඋඩරටින් පැමිණෙන රාජකීය දූතයන් පිළිගැනීම සඳහා විශාල කුලුණු සහිත බරාඳයක් ඇති ගලින් තැනූ විශාල ගොඩනැගිල්ලක්ද තිබේ. මෙහි විදේශිකයන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන එළවළු පලතුරු හා කරවල ආදියෙන් පිරී ඇති වෙළෙඳපොළවල්ද තිබේ. පිටකොටුවේ මෙම ප්‍රදේශයේ වඩු කාර්මිකයෝ පට්ටල් කාර්මික ශිල්පීහු හා විශේෂයෙන්ම රන් රිදී වැ​ෙඩහි නියුතු අයද පදිංචිවී ඇත. තවද මෙහි කළු පැහැති ශරීරයෙන් යුතු වෙළෙඳුන් බොහෝ සංඛ්‍යාවක්ද කනකපුල්ලේවරු හා මුතුමැණික් වෙළෙඳාමේ නියුතු වූවෝද වාසය කරති.   

 

කොළඹ නගරයේ ප්‍රමාණය සලකා බලන විට එය ඉන්දියාවේ අති ජනාකීර්ණ නගර හා සංසන්දනය කිරීම වටී. මෙවැනි භාෂා ගණනක් කථාකරන්නාවූද විවිධ ආගම් අදහන්නාවූද, විවිධ සිරිත් විරිත් ඇත්තාවූද නොයෙක් ජාතීන්ට අයත් මිනිසුන් සිටින්නාවූද වෙනත් ප්‍රදේශයක් ලෝකයේ කොතැනකවත් නැතැයි සිතේ. දිවයිනේ නියම උරුමක්කාරයන් වූ සිංහලයන් හා යුරෝපීයයන් හැරෙන්නට ආසියාවේ සෑම ගෝත්‍රයකටම අයත් ජාතීන් නගරය පුරා පදිංචිවී ඇති බව අපට දැකගැනීමට පිළිවන. මලබාර්වරු ට්‍රැවර්කොරියන්වරු චීන පර්සියානු අරාබි තුර්කි හා මාලදිවයින් හි දේශකයෝද අග්නි පූජාවෙහි යෙදෙන පර්සි ජාතිකයෝද ජාවා හා අනිකුත් ආසියාතික දිවයින් වැසියෝද මෙහි පදිංචිව සිටිති. තවද මෙහි පදිංචිව සිටින අප්‍රිකානුවෝ කාපිරි ජාතිකයෝ, ආසියානුන්ගේ හා අප්‍රිකානුවන්ගේ සම්මිශ්‍රණයක් වූ වුගනියන්වරු ජාතීන් සමග මිශ්‍ර වීමෙන් පැවතෙන්නන් හා වර්ණ ගෝත්‍රිකයෝ ඔවුන්ටම විශේෂවූ භාෂා භාවිත කරන අතර ඔවුනටම ආවේනික වූ සිරිත් විරිත්ද අනුගමනය කරති.  

 

​කොළඹ හා ඒ අවට ස්වභාව සෞන්දර්ය කෝඩිනර් දේවගැතිතුමා දුටු ආකාරය සිත්ගන්නාසුලු ය.  

 

කොළඹ අවට ඇති ප්‍රදේශය කඳු දෙනි හා මිටියාවත්වලින් පිරී ඇත. ලෝකයේ වෙන කිසිදු තැනක මෙතරම් කුඩා ප්‍රදේශයක් තුළ මනස්කාන්ත වූ දර්ශන මෙසේ එක්ගොනු වී නැත. නගරයේ එක් දොරටුවකින් පිටව අනික් දොරටුවෙන් ඇතුළුවීමේදී පසු කළ යුතු සැතපුම් තුනේ සිට අට දක්වාවූ ප්‍රදේශය තුළ මනස්කාන්ත දර්ශන කොතෙකුත් තිබේ. මෙපුර තුළ වසන ප්‍රභූහු හා කාන්තාවෝද හිමිදිරි උදය හා සන්ධ්‍යා සමයේ මෙම ප්‍රදේශය අරා ගමනේ යෙදී විනෝද වෙති. ග්‍රෑන්ඩ්පාස් ප්‍රදේශය වටා යෑම බොහෝ සේ ජනප්‍රිය වී තිබේ.  

 

ප්‍රකට ඉතිහාසකරුවකු වූ රොබෙයිරෝ කොළඹ පිළිබඳව එදා කර ඇති ප්‍රකාශය එදාට වඩා අදට වැදගත්ය. අවුරුදු හාරසියයකට ආසන්න කාලයක් තුළ කොළඹ කොටුව හා කොටුවෙන් පිටත ඇතිවී ඇති ඇදහිය නොහැකි වෙනස්කම මානව සංහතියේ ඉදිරි ගමනේ දැවැන්ත පියවරක් සලකුණු කරයි. කුඩා ඉනි වැටකින් වටව තිබූ කොළොම්පුරය, අට්ටාල තෙ​ෙළසකින් ශක්තිමත්වූ මහා නගරයක් බවට පත්විය.  

 

කොළඹ ගැන 1641 දී ඕලන්ද කාරයන්ට සංදේශයක් යවන මහනුවර රාජසිංහ රජතුමා සිංහල පාලකයන්ගේ අදහස් දක්වා ඇත්තේ මෙසේය.  

 

අවුරුදු ගණනක් තිස්සේම කොළඹ නගරය කඩා බිඳ දමා පොළොවට සමතලා කිරීම මගේ පරමාර්ථය විය. මෙම දිවයිනට ලබා ඇති හැම නරක දසාවකටත්, මෙරට රජවරුන් මරුමුවට පත්කරවමින් හා ඔවුන් රාජධානිවලින් පළවා හරිමින් සිදුවී ඇති ව්‍යසනයටත් මුල් වී ඇත්තේ කොළොම්පුරයයි.  

 

 

ආචාර්ය එච්.ඒ.ජේ. හුලුගල්ල සූරීන්ගේ ග්‍රන්ථයක් ඇසුරෙන් සංග්‍රහ කෙරිණි.  

 

 

 

දේශබන්දු කලාසූරී කලාභූෂණ කිවිපති  

කිරළගහවෙල මාර්ටින් ජයවර්ධන

උපුටා ගැනීම - http://www.lankadeepa.lk/Rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B6%BB%E0%B6%9C%E0%B6%BA%E0%B6%9C-%E0%B6%9A%E0%B7%85%E0%B6%B9-%E0%B6%9A%E0%B6%A7%E0%B7%80-%E0%B6%89%E0%B6%9C%E0%B6%BB%E0%B7%83%E0%B6%B1-%E0%B6%B4%E0%B7%85%E0%B6%BD-%E0%B6%9A%E0%B7%85-%E0%B7%84%E0%B6%A7/57-521281